الشيخ الأنصاري ( مترجم وشارح : جمشيد سميعى )

114

رسائل شيخ انصارى ( فارسى )

مثل اين سخن زرارة كه مىگويد : قال الصادق يجب الجمعة و . . . بنابراين : تالى فاسد مزبور منتفى است و خبر سيّد خودش را نابود نمىكند چه جوابى مىدهيد ؟ شيخ پاسخ مىدهد : سلّمنا كه اين خبر سيد به دلالت لفظيه شامل خود نشود و از خود انصراف داشته باشد لكن به دلالت عقليه و با تنقيح مناط شامل خود نيز مىشود يعنى : فلسفهء عدم حجيّت ساير خبرهاى عدول اين است كه خبر واحد ظنّى هستند و لذا حجّت نيستند اين مناط در خبر سيد هم وجود دارد و از اين جهت امتيازى در خبر ايشان بر ساير خبرها وجود ندارد در نتيجه : مشكل مذكور در جاى خود باقى است . * مراد از عبارت ( انّه وقع الاجماع على خروجه من النافين . . . ) چيست ؟ دليل دوم شيخ است بر استحالهء مذكور مبنى بر اينكه سلّمنا كه دخول خبر سيد در مفهوم آيه ممكن باشد ، لكن اجماع طرفين دعوى يعنى : منكرين حجيّت خبر واحد و مثبتين آن بر اين منعقد شده كه خبر سيد مشمول مفهوم آيهء نبأ نيست . * دليل نافين و مثبتين بر مدّعاى فوق چيست ؟ دليل نافين اين است كه : اگر بگويند خبر سيد داخل در مفهوم آيه است ، اين مطلبشان كه مىگويند : خبر واحد حجّت نيست ، نقض مىشود و بىشك خبر سيد هم خبر عادل واحد است . * دليل مثبتين بر عدم دخول خبر سيد در مفهوم آيه نبأ چيست ؟ اين است كه اين‌ها از طرفى مىگويند : خبرهاى عدول مثل : خبر زراره‌ها و محمد بن مسلم‌ها و . . . در مفهوم آيه داخل‌اند حال اگر بگويند : خبر سيد هم داخل در مفهوم آيه است مستلزم اين است كه ساير خبرهاى عدول داخل در مفهوم آيه نبوده و حجّت نيست و اين تناقض آشكار است و لذا همه مىپذيريم كه خبر سيد از مفهوم آيه بيرون است . * مراد از اصطلاح ( فتأمّل ) در پايان عبارت فوق چيست ؟ شايد مراد و وجه تأمل اين باشد كه بحث ما در مرحلهء امكان و امتناع دخول خبر سيد در مفهوم آيه است و حال آنكه اجماع مربوط به مرحلهء وقوع خارجى است و دلالت دارد بر اينكه در خارج واقع نشده است و اين دليل بر استحاله نيست . * مراد از عبارت ( فلدوران الامر بين دخوله و خروج . . . ) چيست ؟ بيان دليل سوم شيخ است به استحالهء مذكور مبنى بر اينكه : چون جمع ساير خبرهاى عدول از يك طرف و جمع آنها با خبر سيد از طرف ديگر در تحت مفهوم آيه مستلزم تناقض است ، لذا امر دائر مىشود ميان يكى از دو احتمال :