تشريح المسائل * منشأ توهم در عبارت ( ربما يتوهّم انّ للآيات الناهية . . . ) در كجاست ؟ در بيانات قبلى جناب شيخ انصارى است كه فرمود : ميان مفهوم آيهء نبأ و آيات ناهيه ، عموم و خصوص مطلق برقرار است يعنى مفهوم خاص و آيات عام‌اند در نتيجه تخصيص آيات به واسطهء مفهوم واجب است . * غرض در توهّم مذكور چيست ؟ اين است كه : 1 - ميان مفهوم و آيات ناهيه نسبت عموم و خصوص من وجه برقرار است . 2 - در مادهء اجتماع ، حكم به تساقط هر دو مىشود و در نتيجه بايد به اصل اصالة عدم الحجّية مراجعه شود . و بدين ترتيب دليل بر حجّيت قول عادل را خنثى مىكند . * مراد از عبارت ( و امّا من جهة اختصاصها بصورة التمكن . . . ) چيست ؟ بيان توهم اول است مبنى بر اينكه : بايد آيات ناهيه را به صورتى اختصاص داد كه در آن صورت مكلف قادر و تواناى بر تحصيل علم است . يعنى در اين صورت است كه مكلف حق ندارد به غير علم عمل نمايد ، لكن آيات مذكور نسبت به انسداد باب علم نظرى نداشته و ساكت‌اند و با توجّه به نكته اخير : مفاد آيات اين است كه : عمل به غير علم در زمان توانائى بر تحصيل علم جايز نيست ، چه عادل خبر غير علمى بياورد چه فاسق و مفاد مفهوم آيهء نبأ اين است كه : خبر غير علمى عادل حجّت است و مىتوان به آن عمل نمود چه در زمان تمكن و توانايى از تحصيل علم و چه در زمان انسداد . در نتيجه : ميان اين دو مفاد ، عموم و خصوص من وجه برقرار است كه در مادهء اجتماع ، يعنى : خبر غير علمى عادل ، در زمان انفتاح علم ، ميان مفهوم و آيات ناهيه ، اجتماع و تعارض حاصل شده پس بايد هر دو را ردّ كرده و به اصل عدم حجيّت رجوع شود . * پاسخ شيخ به توهّم مذكور ( اوّل ) چيست ؟ اين است كه : اولا : آيات ناهيه مطلق بوده و قرينه و قيدى بر اختصاص اين آيات به فرض انفتاح باب علم در دست نيست و ما به اطلاق آنها تمسك مىكنيم . در نتيجه اين آيات مطلقا بر عدم حجيت مظنّه دلالت دارد چه در زمان انفتاح و چه در زمان انسداد چه در خبر عادل و چه در خبر فاسق .