تشريح المسائل * مراد از طريقهء حدس در متن مذكور چيست ؟ اين است كه : شخص از راه امارات به امرى از امور حدس مىزند . فى المثل : از راه اماراتى عدالت شما يا كرامت دوستش را حدس مىزند . در ما نحن فيه نيز : ناقل اجماع از طريق يك سرى قرائن و امارات حدس مىزند كه رأى امام ، همين رأى مجمعين است . * چه امورى ممكن است منشأ حصول حدس باشند ؟ 1 - آنجا كه حدس ، بديهى است متكى بر مبادى حسيّهء ضروريه مىباشد . يعنى : ناقل اجماع از راه يك سرى مبادى حسيّه ، رأى امام را حدس مىزند ، كه اگر اين مبادى براى هركسى حاصل شود ، حدس قطعى به رأى امام ( ع ) حاصل مىكند . فى المثل : فقيهى در مسأله‌اى ، آراء و فتاوى تمام فقهاء مسلمان را در تمام عصرها و بلاد به دست آورده و نتيجه مىگيرد كه فتواى جميع آنها در آن مسئله وجوب است . اين يك مبدأ حسّى ضرورى است كه از اين راه حدس قطعى به رأى امام مىزند . به عبارت ديگر : يقين مىكند كه لا بد ، رأى امام نيز همين است ، كأنّ حكم را از زبان امام ( ع ) شنيده است . نكته : متأسفانه راه مذكور صرف فرض است و واقعيّت خارجى ندارد و لذا ارزشى ندارد . 2 - و آنجا كه حدس ، اتفاقى است متّكى بر مبادى حسيّهء غير ضروريه است . فى المثل : آراء چند فقيه متبحّر و مشهور مثل : صاحب جواهر ، شيخ انصارى ، مقدّس اردبيلى و . . . را مورد تتبّع قرار مىدهد و چون به آنها اعتماد كامل داشته و آنان را تالى معصوم مىدانسته ، يقين پيدا كرده كه رأى امام ( ع ) نيز همين است . لكن مبدأ حسّى اين حدس يك امر بديهى ( ضرورى ) نيست ، يعنى : اين‌گونه نيست كه اگر به طور عادى براى هركسى پيدا شود بتواند رأى امام را حدس بزند ، بلكه امرى اتفاقى است . يعنى : هر فقيهى چنين اعتقاد و حسن ظنّى داشته باشد اين حدس را مىزند و گرنه ، نه . 3 - و گاهى حدس متكى بر يك سلسله مبادى حدسيّه و اجتهاديه است ، يعنى : حدس در حدس است . فى المثل : پس از رؤيت آيه و يا حديثى : 1 - با اجتهاد و دقت نظر در آن حكمى را استنباط مىكند و اين حدس اوّل است . 2 - بر مبناى محاسباتى كه در خبرهاى حسى داشتند با چنين خبر حدسى برخورد مىكنند .