در اين دوره ، علم اصول شيعه تدريجا به نهايت اوج كمال خود رسيد ، مقايسهء كتبى از قبيل : رسائل و كفايه با كتب ساير ادوار و با كتب ساير مذاهب به‌خوبى اين حقيقت را آشكار مىسازد . صاحب كتاب المعالم الجديدة سه دسته از دانشمندان اين دوره را برشمرده كه در حدود متجاوز از نيم قرن ، راه استاد را ادامه داده و اين علم را به ذروهء كمال و ارتقاء خود رسانده‌اند : نخست - شاگردان مستقيم استاد اكبر ، محقّق وحيد ، مانند سيّد مهدى بحر العلوم ( متوفّى 1212 ه ق ) ، شيخ جعفر كاشف الغطاء ( متوفّى 1227 ه ق ) ، ميرزا ابو القاسم قمى ( متوفّى 1231 ه ق ) ، سيّد على طباطبائى ( متوفّى 1221 ه ق ) ، شيخ اسد اللّه شوشترى ( متوفّى 1234 ه ق ) . دوم - شاگردان برخى از دسته اوّل مانند : سيّد محسن اعرجى كاظمى - ( متوفّى 1240 و يا 1227 ه ق ) ، شريف العلماء ، محمد شريف بن حسن على ( متوفّى 1245 ه ق ) ، مولى احمد نراقى ( متوفّى 1245 ه ق ) ، شيخ محمد تقى بن عبد الرحيم ( متوفّى 1248 ه ق ) ، شيخ محمد حسن نجفى ، صاحب جواهر ( متوفّى 1266 ه ق ) . سوم - طبقهء بعد كه در رأس ايشان شيخ مرتضى انصارى ( متوفّى 1281 ه ق ) شاگرد شريف العلماء است كه تاكنون شاگردان مستقيم و غير مستقيم او در راه تكميل اين دوره كوشيده و آن را به اوج كمال و ترقّى رسانيده‌اند . « 1 » در اين صورت شيخ انصارى ( قدس اللّه نفسه ) را بايد پيشواى عالىترين مرحله از مراحل پيشرفت علم اصول دانست بلكه بايد او را مؤسّس آخرين و پيشرفته‌ترين دورهء علم اصول كه دورهء نهم علم اصول است و مناسب است نام آن را دورهء معاصر بناميم قرار داد . قسمتى از مهم‌ّترين كتاب‌هايى كه در اين دوره و يا در اين دورهء اخير نوشته شده است عبارت است از : 1 - الفوائد الحائرية ، نوشتهء استاد اكبر محمد باقر بن محمد اكمل ، وحيد بهبهانى ( متوفّى 1208 ه ق ) . 2 - قوانين الاصول ، نوشتهء ميرزا ابو القاسم بن مولى محمد حسن گيلانى ، معروف به

--> ( 1 ) - سيّد محمد باقر صدر ، المعالم الجديدة ، ص 88 - 89 .