ابو القاسم گرجى
43
ادوار اصول فقه
عبارتست است از : 1 - « التقريب » نوشتهء حمزة بن عبد العزيز ، معروف به سلار ( يا سالار ) در گذشته به سال 448 يا 463 ه ق . « 1 » 2 - كتاب « المصادر » نوشتهء شيخ سديد الدين محمود بن على حمصى رازى ( در گذشته در اواخر قرن ششم ه ق ) . 3 - كتاب « التبيين و التنقيح فى التحسين و التقبيح » از نويسندهء فوق . 4 - قسمت اصولى كتاب « غنية النزوع الى علمى الاصول و الفروع » نوشتهء ابو المكارم حمزة بن على بن زهره ، معروف به ابن زهره ( متوفّى به سال 585 - ه ق ) . شايد بتوان كتاب اخير يعنى غنيه را سر فصل كتابهاى دورهء بعد دانست چه نويسندهء اين كتاب احيانا به مخالفتهايى با شيخ برخاسته است ، مثلا در باب دلالت امر بر فور : شيخ به دلالت امر بر فور قائل شده در حالى كه ابن زهره مىگويد : نه بر فور دلالت دارد نه بر تراخى ، و يا در باب دلالت نهى بر فساد ، شيخ به دلالت نهى بر فساد قائل شده است و ابن زهره ملازمهء بين حرمت و فساد را نفى مىكند و هكذا . « 2 » امتياز اين دوره تنها در اين است كه دانشمندان اين دوره در استنباط ، سخت تحت تأثير استنباطات شيخ قرار گرفته بودند بلكه احيانا حتى در تعبيرات هم از او تقليد مىكردند . دورهء ششم - دورهء نهضت مجدّد اين دوره ( چنانكه اشاره شد ) بهوسيلهء دانشمند بزرگوار محمد بن احمد بن ادريس حلّى معروف به ابن ادريس حلّى ( متوفّى 598 ق . ) آغاز شد و ابن زهره علوى ( متوفّى به سال 585 ه ق ) تا حدودى به تكوّن آن كمك كرد . ابن زهره در اصول فقه كتاب غنية النزوع با پارهاى از آراء شيخ كه تا آن زمان مورد مخالفت واقع نشده بود به مخالفت برخاست . ابن ادريس كتاب سرائر را كه يكى از مهمّترين منابع فقهى شيعه است تصنيف كرد . وى در اين كتاب تنها به بيان آراى فقهى خود نپرداخته است بلكه در هر فرع ، مبناى
--> ( 1 ) - چهبسا اين كتاب به نوشتههاى دورهء قبل مناسبتر باشد تا اين دوره . ( 2 ) - المعالم الجديدة ، ص 74 - 75 .