طوسى ، سلار ، ابن براج از شاگردان سيّد مرتضى بوده‌اند . سيّد مرتضى كه به « علم الهدى » نيز شهرت دارد ، 80 كتاب تأليف نموده و در 80 قريه مالك بوده و 80 سال زندگى كرده است ، لذا او را ذو الثمانين و يا ثمانينى لقب داده‌اند . الانتصار در فقه ، الناصريات در فقه و كلام ، الشافى فى الامامة ، انقاذ البشر من الجبر و القدر ، المحكم و المتشابه ، تنزيه الانبياء ، الاصول الاعتقاديّه ، الفصول المختارة ، و . . . از آثار مهمّ ايشان است . مهم‌ّترين اثر اصولى سيّد مرتضى ، كتاب « الذريعة الى اصول الشريعة » است . « 1 » سيّد مرتضى را بايد آغازگر روش نوين در نگارش اصول فقه و نويسندهء اوّلين كتاب كامل در اين علم دانست . در اين مقاله ، اهمّ آراى سيّد مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است . شيخ طوسى ، با بهره‌گيرى از محضر سيّد مرتضى دومين اثر مبسوط و كامل اماميّه را در علم اصول فقه تحت عنوان « عدّة الاصول » به رشته تحرير درآورد . مقالهء سوم اين كتاب ، به بررسى و معرفى اين كتاب ( عدّة الاصول ) اختصاص دارد . شيخ طوسى متولّد 385 ه ق ، كه از شاگردان برجستهء شيخ مفيد و سيد مرتضى است ، مؤسس طريقهء اجتهاد مطلق و ملقب به « شيخ مطلق » و شيخ الطائفه ، از اكابر و اعاظم محدّثان و فقيهان اماميّه محسوب مىشود . او در كتاب مهمّ خود تهذيب الاحكام كه يكى از كتب اربعهء مورد اعتماد شيعهء اماميّه است حدود 13 هزار حديث و در كتاب مهمّ ديگرش ، « الاستبصار فيما اختلف بين الاخبار » 5511 حديث از پيامبر اكرم ( ص ) و ائمه معصومين گردآورى كرده است . وى داراى كتب بسيار مهمّى در فقه ، از جمله كتاب الخلاف در مجرّد فقه تطبيقى ، نهايه در فقه و فتوى و المبسوط در فقه استدلالى مىباشد . كتب تمهيد الاصول در علم كلام و تبيان در علم تفسير از آثار مهمّ آن جناب مىباشد . پس از شيخ طوسى ، بر اهميّت علم اصول در فقه اماميّه روز به روز رو به فزونى نهاد و ده‌ها كتاب در اين علم به وسيلهء اعاظم و اكابر علماى اماميّه به رشته تحرير درآمد . كه در مقالهء اول به تجزيه و تحليل اين دوره‌ها ، به‌طور مستوفى پرداخته شد . دورهء جديد علم اصول به وسيلهء مرحوم وحيد بهبهانى آغاز و با كتاب فرائد الاصول

--> ( 1 ) - به‌جا است به اين نكته اشاره شود كه كتاب « الذريعة الى اصول الشريعة » براى اولين بار به تصحيح و تعليقات اين جانب به‌وسيلهء انتشارات دانشگاه تهران ، به چاپ رسيده است و مقدّمه‌اى مشتمل بر چهل و هشت صفحه برآن نگارش يافته است كه اين مقالهء قسمت‌هايى از همان مقدّمه است .