غلامعلى صفايى

85

ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )

مجرور باشد به خلاف خبر « إنّ » مانند : إِنَّ فِي ذلِكَ لَعِبْرَةً لِأُولِي الْأَبْصارِ ( آل عمران / 13 ) كه خبر « فى ذلك » مقدم بر « عبرة » كه اسم « إنّ » مىباشد شده است . الخامس : پنجمين فرق « لا » با « إنّ » جواز مراعات محل اعراب مجموع اسم « لا » به اضافه خود « لا » مىباشد و دراين‌باره ذكر خبر و عم آن مدخليتى ندارد يعنى اين نحوه مراعات محل چه قبل از آمدن خبر و چه بعد از آن جايز است به عنوان نمونه در صورت نعت آوردن براى اسم « لا » مىتوان علاوه‌بر مراعات محل « اسم » كه نصب است ، مراعات محل آن اسم به همراه « لا » كه رفع بنا بر ابتدائيت در كلام است نيز كرد و مثلا گفت : « لا رجل ظريف فيها » و يا عطف بر اسم بنا به مراعات محل اسم به اضافه « لا » كه آن رفع بنا بر ابتداى كلام بودن است كرد ، مثل : « لا رجل و امراة فيها » اين دو مثال براى آمدن و استكمال خبر بود و بعد آمدن خبر نيز اين قاعده جارى است ، مثل : « لا رجل فيها و امراة » در حالى كه در « إنّ » اين قاعده تنها بعد از استكمال خبر جايز است به همين خاطر ابن مالك مىگويد : و جائز رفعك معطوفا على * منصوب « إنّ » بعد أن تستكملا السادس : « لا » در صورت تكرار ، الغاء و ابطال عمل آن جايز است لكن « إنّ » چه تكرار شود و چه نشود واجب است عمل كند مانند : « لا حول و لا قوة إلّا باللّه » كه شما مىتوانيد هردو اسم را به رفع بنا بر الغاء « لا » اعراب دهيد همان‌طور كه مىتوانيد هردو را فتحه بنا بر اعمال « لا » در محل اين دو اسم اعراب دهيد ، و علت عمل محلى « لا » در اسم خود در اين مورد ، افراد آن است زيرا اسم « لا » در اين صورت مبنى مىشود و همچنين مىتوانيد يكى را فتحه بنا بر اعمال « لا » در محل و ديگرى رفع بنا بر اهمال « لا » اعراب دهيد كه اين دو صورت دارد : رفع اوّل و فتح دوّم و بالعكس ، كه به ضميمه آن دو قسم اوّل ، مجموعا چهار قسم مىشود ، به خلاف « إنّ » كه در هرصورت عمل مىكند ، مانند قول أعشى : « إنّ محلّا و إنّ مرتحلا * و إنّ في السّفر إذ مضوا مهلا » « 1 »

--> ( 1 ) - شرح شواهد المغني : 1 / 238 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 2 / 161 ، الكتاب : 1 / 331 ، أمالي ابن الشجرى : 1 / 322 ، الخزانة : 4 / 381 .