غلامعلى صفايى
68
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
مىشود به طورى كه گويا اوّل كلام است كه اين خود كاشف از قبليت لام از « إنّ » بوده و گرنه فعل قلبى معلّق از عمل نمىشد ، به خلاف « أنّ » كه با مابعد ، تأويل به مصدر مىرود و در حكم دو مفعول أفعال قلوب است ، مانند : وَ اللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّكَ لَرَسُولُهُ ( المنافقون / 1 ) . شاهد : در اين است كه لام ابتدائيت چون در اصل قبل از « إنّ » است ، فعل قبلى « يعلم » را از عمل در « إنّ » و مابعدش بازداشته و باعث اين شده كه گويا « إنّ » با ماقبل ارتباط إعرابى ندارد و اوّل كلام است به همين سبب همزهء آن مكسور گرديده است ، بنابراين تعليق افعال قلوب در اين موارد و كسره دادن به همزه « إنّ » كاشف از صدارت لام ابتدا در هنگام وقوع آن قبل از « إنّ » است . و دليل اعتبار دوم اين است كه عمل « إنّ » با وجود لام ابتدا بر معمول آن جارى و باقى است و اگر لام ابتدائيت در اينجا صدارت طلب بود مانع از عمل « إنّ » بر معمول آن مىگرديد ، پس اعمال « إنّ » كاشف از عدم صدارتطلبى لام در كلام مىباشد ، مانند : « إنّ في الدار لزيدا » كه « إنّ » بر « زيد » عمل كرده است باوجود قرار گرفتن لام ابتدا بين آن دو ، كه اين خود نشاندهندهء اين است كه لام در اين مكان صدارت طلب نبوده بلكه تنها در قبل « إنّ » كه موضع اصلى خود مىباشد صدارت طلب است . و همچنين جارى و باقى بودن عمل معمول « إنّ » بر معمول خود باوجود قرار گرفتن لام بين آن دو باز كشاف از عدم صدارت طلبى لام در بعد از « إنّ » است ، مانند : « إنّ زيدا طعامك لآكل » در اينجا « آكل » كه معمول « إنّ » است بر « طعامك » عمل كرده باوجود قرار گرفتن لام بين آن دو ، بنابراين اين لام در اين مكان صدارتطلب نمىباشد زيرا الفاظ صدارتطلب نمىگذارند مابعد در ما قبل عمل كند . تنبيه : متن « إنّ زيدا لقام » أو « ليقومنّ » اللام جواب قسم مقدّر ، لا لام الابتداء ، فإذا دخلت عليها « علمت » مثلا فتحت همزتها . . .