قرار دارد بنابراين واو در اين جمله زائده است و در جمله قبل زائده نبوده بلكه عاطفه است . و قيل : قول سوم در آيه شريفه اين است كه هردو واو عاطفه است و جواب شرط محذوف مىباشد و آن جواب محذوف « كان كيت و كيت » است . و « كيت » اسم كنايه است و به معناى « چنين و چنان » است كه مطابق با مقتضاى كلام معنا مىشود . نكته : مرحوم علامه طباطبائى « 1 » جمله « و فتحت أبوابها » را حال دانسته و جمله جواب « إذا » را محذوف مىداند . و الزيادة ظاهرة : همان‌طور كه در آيهء قبل ملاحظه شد ، دربارهء زيادت واو مذكور در آن بين علماى نحو اختلاف بوده و اين اختلاف موجب اين مىشود كه واو ظهور در زيادت پيدا نكند ، لكن زيادت واو در اين شعر ظاهر است و مىتوان براى استنباط زيادت واو به آن تمسك كرد : « فما بال من أسعى لاجبر عظمه * حفاظا و ينوي من سفاهته كسري » « 2 » شاهد : در زيادت واو « و ينوى » است زيرا جمله « ينوى من . . . » حال از « من » در « من أسعى » است و جمله حاليه مثبت يا منفى به « لا » اگر حال واقع شود نيازى به واو ندارد زيرا داراى ضمير عايد به ذو الحال است . و ذات بدء بمضارع ثبت * حوت ضميرا و من الواو خلت تركيب شعر : « ما » اسم استفهام خبر مقدم و محلا مرفوع و « بال » به معناى خاطر و انديشه و شأن است و مبتدا و مضاف به « من » موصوله مىباشد و « أسعى » فعل مضارع متكلم صله بوده ، و فاعل آن ضمير « أنا » مستتر است و « اجبر » فعل مضارع متكلم وحده باب افعال و منصوب به واسطهء « أن » مقدر و محلا مجرور به واسطهء لام و « عظم » مفعول آن است و مضاف به ضمير مذكر كه عايد در جملهء صله نيز مىباشد و « حفاظا » مفعول له براى « أسعى » و جملهء بعد حال براى « من » و « من

--> ( 1 ) - الميزان : 17 / 297 . ( 2 ) - شرح شواهد المغني : 2 / 781 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 6 / 119 .