غلامعلى صفايى
365
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
« هل » متن « هل » حرف موضوع لطلب التصديق الإيجابي دون التصور و دون التصديق السلبي فيمتنع . . . شرح يكى از كلمات مركبهاى كه با حرف هاء شروع مىشود ، « هل » مىباشد ، اين كلمه حرف استفهام در جملات مثبت است يعنى براى استفهام طلب درك وقوع نسبت يا عدم وقوع آن در جملات مثبت وضع شده است مانند : « هل ضربت زيدا » كه متكلم با « هل » براى درك فهم و دانستن وقوع نسبت يا عدم وقوع آن در جمله مثبت « ضربت زيدا » از شخص مخاطب استفهام و پرسش مىكند . بنابراين « هل » براى طلب درك تصور موضوع و محمول و تصديق سلبى نمىباشد بلكه تنها براى طلب درك تصديق ايجابى است ، بنابراين مثال « هل زيدا ضربت » ممتنع است زيرا با تقديم مفعول « زيدا » مشخص مىشود كه اصل نسبت وقوع زدن توسط مخاطب معلوم و محرز است و مجهول در اين مثال ، شناخت و تصور مفعول آن است لذا مقدم بر عامل و كنار ادات استفهام قرار داده شده است تا با ادات استفهام طلب تصور مضروبيت آن شود در حالى كه « هل » براى استفهام تصديقى است درحاليكه با تقديم مفعول ، استفهام تصورى مىگردد لذا تنافى در صدر و ذيل كلام لازم مىآيد ، و همچنين مثال « هل زيد قائم أم عمرو » نيز اگر « أم » متصله باشد ممتنع است ؛ زيرا « أم » متصله در استفهام تصورى استعمال مىشود لكن اگر منقطعه باشد اشكالى ندارد ؛ زيرا « هل زيد قائم » يك جمله مستقل است و « أم عمرو » نيز يك