در وقتى كه شخصى مىبينند كه از لحاظ كيفيت بسيار مرد عالمى است او را مخاطب قرار داده مىگويند : « يا لك رجلا عالما » اين لام در غير نداء نيز استعمال مىشود ، مثل قول عربها : « للّه درّه فارسا » يعنى « متعجبم از مهارت او در سواركار بودن » . نكته : بحث تفصيلى درباره اين مثل در مباحث سابق گذشت . و مانند قول أعشى از شعراى مخضرم در مدح پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم او در اواخر عمر خود قصد داشت اسلام بياورد ولى كفار قريش مانع او شدند و او نيز اسلام نياورد : « شباب و شيب و افتقار ثروة * فللّه هذا الدهر كيف تردّدا » « 1 » معناى شعر : « جوانى است و پيرى ، گدائى است و ثروتمندى ، پس متعجبم كه اين روزگار چگونه در گردش است » . المتمم عشرين : معناى بيستم لام جاره - چيزى كه تمام‌كنندهء عدد بيست است و معناى بيستم را بيان مىكند - دارا بودن خصوصيت تعديه مىباشد يعنى لام با اين خصوصيت ، باعث متعدى شدن فعل قبل به مجرور مىشود ، اين معنا را ابن مالك در كتاب كافيه ذكر كرده است و ايشان براى اين خصوصيت لام در كتاب شرح كافيه خود مثال زده است به قول خداوند متعال : فَهَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا ( مريم / 5 ) . شاهد : در آيه اين است كه فعل « هب » به واسطه لام متعدى به مفعول دوم كه ياى متكلم مىباشد ، شده است و ابن مالك در كتاب خلاصه نيز اين معنا را براى لام بيان كرده است ( في الخلاصة عطف بر في الكافية است ) و فرزند او - بدر الدين - براى اين معنا ، همين آيه را مثال زده و مثال ديگرى نيز بيان كرده و مىگويد اين معناى لام مثل قول شماست كه بگوئيد : « قلت له إفعل كذا » كه در اينجا لام فعل « قلت » را متعدى به مجرور خود كرده است لكن ابن مالك در كتاب تسهيل و شرح آن ، اين معنا را براى لام ذكر نكرده ، بلكه در شرح تسهيل مىگويد : لام در آيهء « فَهَبْ لِي مِنْ لَدُنْكَ وَلِيًّا » داراى معناى شبه تمليك است و در مثال « قلت له افعل كذا »

--> ( 1 ) - شرح شواهد المغني : 2 / 575 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 4 / 302 ، ديوان أعشى : 135 .