غلامعلى صفايى
312
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
اثبات قول خود تمسك به بعضى از آيات كرده است ، مانند اين آيهء شريفهء : ما فَرَّطْنا فِي الْكِتابِ مِنْ شَيْءٍ ( الأنعام / 38 ) و ابو البقاء گفته است كه « من » زائده است و « شيء » مفعول مطلق براى « فرّطنا » است و آن « شيء » نيز هرچند كلى است لكن مراد از آن در اينجا يك مصداق آن است و آن « تفريط » است ، لذا مفعول مطلق تأكيدى آن فعل مىشود چنانكه « شيئا » در آيه شريفه بعد مفعول مطلق است و از آن يك مصداق كلى آن اراده شده است كه آن « ضرّ : ضرر و زيان » مىباشد : لا يَضُرُّكُمْ كَيْدُهُمْ شَيْئاً ( آل عمران / 120 ) سپس ايشان گفته است كه « من شيء » نمىتواند مفعول بواسطه براى « فرّطنا » باشد ؛ زيرا اين فعل به مفعول به خود با حرف جر « في » متعدى مىشود لذا در آن آيهء شريفهء به كلمه « الكتاب » با « في » متعدى شده است . پس از آن ابو البقاء گفته است : بر اساس اين تركيب كه « في الكتاب » مفعول به و « من شيء » مفعول مطلق آن مىباشد ، قول مفسرينى كه قائل هستند در قرآن درباره همه چيز سخن گفته شده است هر چند مربوط به مسائل دينى و هدايتى نباشد صحيح نمىباشد . زيرا آنان براى اثبات قول خود به اين آيه استدلال كردهاند به اين شيوه كه « من شىء » را مفعول به دانسته و « في الكتاب » را مفعول فيه گرفتهاند و مىگويند « شيء » كه مفعول به است چون نكره در سياق نفى مىباشد مفيد عموم است پس معلوم مىشود كه در قرآن از همه چيز سخن گفته شده است و معناى آيه اين گونه مىشود : « ما در قرآن از هيچ چيزى فروگذارى نكرديم . دانستيم كه اين تركيب غلط است و « من شيء » مفعول مطلق است و « من » زائده و « في الكتاب » مفعول به به واسطه آن مىباشد . « 1 » قلنا : مؤلف كتاب مىگويد : هر چند كه « شيء » مفعول به نيز باشد باز قول كسانى كه مىگويند در قرآن از همه چيز سخن گفته شده و براى اثبات آن به اين آيه استدلال كردهاند صحيح نيست ؛ زيرا مراد از « الكتاب » قرآن نيست بلكه لوح محفوظ است همانطور كه مراد از « كتاب » در اين آيهء شريفه نيز لوح محفوظ است :
--> ( 1 ) - الإملاء : 1 / 241 .