كه در اين مثال جزيى از اجزاى خبر يعنى « تفعل غيره » نيز حذف شده و تنها حرف نفى آن « لا » باقى مانده است و قرينه بر حذف آن ، ذكر « افعل » در قبل است زيرا متكلم در مقام بيان طلب فعل در صورت عدم انجام افعال ديگر است و جواب شرط نيز به قرينه « افعل » حذف شده است . زيرا حتما جواب اين شرط « افعل » است بنابراين تقدير مثال اين گونه است « افعل هذا إن كنت لا تفعل غيره افعل هذا » . و غير العوض : « ما » حرفيهء زائده غير كافه غير عوض بعد از عوامل مختلفى قرار مىگيرد : 1 - بعد از عوامل رفع : « شتّان ما زيد و عمرو » كه « ما » بين اسم فعل ماضى رافع « شتان » به معناى « افترق » و معمول مرفوع آن كه فاعل آن مىباشد قرار گرفته است . 2 - بعد از عوامل نصب و رفع : « ليتما زيدا قائم » . 3 - بعد از عامل جزم ، مانند : آيهء شريفهء : وَ إِمَّا يَنْزَغَنَّكَ مِنَ الشَّيْطانِ نَزْغٌ فَاسْتَعِذْ بِاللَّهِ إِنَّهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ ( الأعراف / 200 ) . شاهد : در الحاق « ما » زائده غير كافه غير عوضيه بعد از حرف جزم « إن » است كه نون آن بعد از تبديل ميم در ميم « ما » ادغام شده است و « ينزغنك » فعل شرط و « استعذ » جواب آن است . مانند قول أعشى در مدح پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم خطاب به ناقه خود : « متى ما تناخي عند باب ابن هاشم * تراحى و تلقى من فواضله ندا » « 1 » شاهد : در الحاق « ما » زائده غير كافه غير عوض بعد از اسم شرط جازم « متى » مىباشد كه اين الحاق مانع از عمل « متى » شرطيه جازمه نشده است . تركيب شعر : « متى » اسم شرط « ما » زائده غير كافه غير عوض « تناخى » فعل مجهول مضارع مخاطبه باب افعال كه در اصل « تناخين » بود كه به جزم نون افتاده است و ضمير مؤنث مخاطب نائب فاعل و مراد از آن ناقه اعشى است « عند » ظرف متعلق به « تناخى » و مضاف به « ابن » كه مضاف به « هاشم » مىباشد است « تراحى »

--> ( 1 ) - شرح شواهد المغني : 2 / 725 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 5 / 277 .