« أيّ شيء » يعنى « چيست » است ، مانند قول خداوند كه حكايت قول بنى اسرائيل دربارهء گاوى كه بايد قربانى مىكردند : قالُوا ادْعُ لَنا رَبَّكَ يُبَيِّنْ لَنا ما لَوْنُها قالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّها بَقَرَةٌ صَفْراءُ ( البقرة / 69 ) . و مانند قول حسّان بن ثابت در سوگ حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم : لقد غيّبوا حلما و علما و رحمة * عشية علوه الثرى لا يوسد و هل عدلت يوما رزية هالك * رزيه يوم مات فيه محمد تقطع فيه منزل الوحى عنهم * و قد كان ذانور يغور و ينجد إمام لهم يديهم الحق جاهدا * معلم صدق إن يطيعوه يسعدوا فبكّي رسول اللّه يا عين عبرة * و لا أعرفنّك الدهر معك يجمد و ما فقد الماضون مثل محمد * لا مثله حتّى القيامة يفقد « ما بال عينى لا تنام ؟ كانّما * كحلت مآقيها بكحل الأرمد » « 1 » شاهد : در استفهاميه بودن « ما » در « ما بال » مىباشد . معناى شعر : « چيست شأن چشمم كه نمىخوابد ؟ گويا سرمه كشيده شده اطراف چشمم به سرمهء درد چشم » . تركيب شعر : « ما » استفهاميه در محل رفع خبر مقدم و « بال » مبتداى مؤخر و مضاف به « عين » كه اضافه شده به ضمير متكلم و جمله « لا تنام » يا حال از « عينى » و يا خبر از « بال عينى » كه كل جمله خبر براى « ما » باشد كه در اين تركيب مبتدا مىگردد و يا خبر بعد از خبر باشد « كحلت » فعل مجهول خبر « كأنّ » كه « ما » زايده به آن ملحق شده و « مآقي » جمع « ماقي » به معناى اطراف چشم است و نائب فاعل « كحلت » و « بكحل » جار و مجرور متعلق به فعل قبل و « الأرمد » مضاف اليه و به معناى چشم درد است . و يجب حذف الف « ما » : واجب است كه الف « ما » استفهاميه زمانيكه محل « ما » توسط حروف جر مجرور باشد حذف گردد ولى فتحه ميم آن باقى بماند تا بر

--> ( 1 ) - ديوان حسان بن ثابت : 208 ، أعيان الشيعة : 1 / 296 ، شرح شواهد المغني : 2 / 709 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 5 / 215 ، همع الهوامع : 2 / 8 ، حاشية الصبان : 3 / 80 .