زمان تكلم نيست . قال ابن مالك : ابن مالك گفته است كه اين شرط در « لمّا » شرط غالبى است يعنى كثيرا فعل منفى « لمّا » زمان عدم تحقق آن قريب به زمان حال تكلم است ، ولى شرط كلى و دائمى نمىباشد ، به عنوان مثال در « عصى ابليس ربّه و لمّا يندم » زمان عدم تحقق ندامت ابليس از صدر خلقت انسان بوده و قريب به زمان تكلم به اين جمله نمىباشد در حالى كه استعمال اين جمله صحيح است . الرابع : چهارمين فرق اين است كه فعل منفى « لمّا » هرچند تاكنون تحقق نيافته لكن متكلم توقع و انتظار وقوعش را در آينده از فاعل دارد ولى فعل منفى « لم » اين گونه نيست ، به عنوان مثال در اين آيهء شريفه كه در مورد قول كفار قريش كه ايمان به حضرت رسول صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و نزول قرآن به او نداشتند « لمّا » دلالت بر اين معنا دارد : أَ أُنْزِلَ عَلَيْهِ الذِّكْرُ مِنْ بَيْنِنا بَلْ هُمْ فِي شَكٍّ مِنْ ذِكْرِي بَلْ لَمَّا يَذُوقُوا عَذابِ ( ص / 8 ) معناى آيه : « آيا نازل گرديده مىشود بر پيامبر قرآن از بين ما ، بلكه آنان دربارهء قرآن ما در شك هستند بلكه آنان تاكنون نچشيده‌اند عذاب مرا و در آينده توقع است كه بچشند آنان عذاب را » . و لهذا أجازوا : به همين جهت كه فعل منفى « لمّا » متوقع الوقوع و حصول است نمىتوان در مثال « لم يقض ما لا يكون » به جاى « لم » از كلمهء « لمّا » استفاده كرد زيرا معناى مثال با « لم » اين است : « انجام نگرفته است آنچه كه ممكن نيست » ولى اگر « لمّا » باشد معناى آن فاسد مىشود زيرا معنا اين گونه مىگردد : « تاكنون انجام نگرفته است آنچه كه ممكن نيست » ، لكن توقع است اين غير ممكن در آينده صورت گيرد . در حالى كه شىء غيرممكن هرگز صورت نخواهد گرفت لذا جايگزينى « لمّ » به جاى « لم » در مثال صحيح نمىباشد . شايان ذكر است كه مراد از « ما لا يكون » در مثال « ما لا يمكن » است . و هذا الفرق : بايد دانست كه اين فرق نسبت به زمان آينده است كه در منفى « لمّا » توقع و انتظار حصول است و در فعل منفى به « لم » اين گونه نمىباشد . ولى نسبت به توقع حصول آن در زمان ماضى هر دوى « لم و لمّا » مانند هم هستند به