غلامعلى صفايى
133
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
« لكن » نيز به جهت دفع التقاى ساكنين با نون اوّل « أنّ » حذف گرديده و به « لكنّ » تبديل شده است و بايد دانست كه حذف نون « لكن » به جهت دفع التقاى ساكنين نظايرى دارد ، مانند قول قيس بن عمرو نجاشي حارثي : « فلست بآتيه و لا أستطيعه * و لاك اسقني إن كان ماؤك ذا فضل » « 1 » شاهد : در حذف نون « لكن » در « لاك » به جهت التقاى ساكنين با سين در « استقنى » است . معناى شعر : « پس نيستم آورنده آن طعام و استطاعت قدرت يافتن بر آن طعام نيز ندارم و لكن آب ده مرا اگر آب شما داراى بركت بوده و گوارا باشد . » نكته : ابن قتيبه نقل مىكند كه شاعر از كسانى بوده كه به جهت روزهخوارى در ماه مبارك رمضان ، توسط أمير المؤمنين عليه السّلام صد ضربه شلاق جريمه شده است . و قال باقى الكوفيين : ديگر نحويين كوفه به جز فراء قائل هستند كه اين كلمه مركب از « لا » نافيه و « إنّ » بوده كه در بين آنها كاف زائده قرار دارد و سپس همزهء « إنّ » به جهت تخفيف حذف شده است . و قد يحذف اسمها : گاهى اسم « لكنّ » حذف مىشود و خبر آن باقى مىماند ، مانند قول فرزدق در هجو مردى از قبيله ضبه كه فرزدق انتساب او را به اين قبيله نفى مىكرد و او را از سياهپوستان و بردگان زنگبار مىدانست : « فلو كنت ضبيّا عرفت قرابتي * و لكنّ زنجىّ عظيم المشافر » « 2 » شاهد : در حذف اسم « لكنّ » مىباشد كه در اصل اين گونه « لكنّك زنجىّ » بوده است . تركيب شعر : « لو » شرطيه و « كنت ضبيّا » جمله شرط و جملهء « عرفت قرابتي » جواب آن و « عظيم المشافر » صفت « زنجي » است و « مشافر » جمع « مشفر » مىباشد .
--> ( 1 ) - شرح شواهد المغني : 2 / 701 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 5 / 196 ، الكتاب : 1 / 17 ، التصريح على التوضيح : 1 / 196 ، أوضح المسالك : 1 / 193 . ( 2 ) - شرح شواهد المغني 2 / 702 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 5 / 196 ، ديوان فرزدق : 2 / 481 ، الكتاب : 1 / 328 .