بودن آنها است و مىدانيم كه كثيرا بر خبر « عسى » اگر فعل مضارع باشد ، « أن » داخل مىشود ، مانند قول متمم بن نويره در سوگ برادرش مالك بن نويره كه خالد بن وليد به تهمت ارتداد ، او را به قتل رساند : « لعلّك يوما أن تلمّ ملمّة * عليك من اللائي يدعنك أجدعا » « 1 » شاهد : در دخول « أن » بر خبر « لعلّ » است . تركيب شعر : « لعلّ » حرف مشبهة بالفعل و كاف اسم آن ، و « أن تلمّ » خبر آن و « ملمّة » فاعل فعل قبل و « عليك » و « من اللائي » متعلق « تلمّ » و « يدعنك » فعل مضارع جمع مؤنث غائب و كاف مفعول آن و « أجدعا » حال از ضمير مفعول است و كل جمله جمله فعليه ، صله براى « اللائي » است . معناى شعر : « خوف است براى تو در روزى ، نازل شدن مصيبتى بر تو از امورى كه وامىگذارد تو را - پس از نازل شدن - در حالى كه - بينى بريده هستى و ذليل گرديده‌اى » . و به حرف التنفيس : و گاهى بسيار كم خبر « لعلّ » اگر فعل مضارع باشد بر آن حرف تنفيس داخل مىشود ، مانند قول پيامبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم كه درباره كيفيت عمل مسلمين بعد از فتح كشورهاى ديگر است : « لعلّكم ستفتحون بعدي مدائن عظاما و تتّخذون في أسواقها مجالس فإذا كان ذلك فردّوا السّلام ، و غضّوا من أبصاركم و اهدوا الأعمى و أعينوا المظلوم » « 2 » شاهد : در دخول سين بر خبر « لعلّ » كه فعل مضارع مىباشد است . معناى حديث : « اميد است كه شما به زودى بعد از من شهرهاى بزرگى را فتح كنيد و قرار مىدهيد در بازارهاى آن شهرها ، مجالس - براى خود - پس اگر اين گونه شد جواب سلام دهيد و چشم از نامحرم بپوشيد و نابينايان را دستگيرى كنيد و مظلومان را يارى دهيد » . و خرّج بعضهم : بعضى از نحويين در جواب زمخشرى - كه مىگفت گاهى

--> ( 1 ) - شرح شواهد المغني : 2 / 567 ، شرح أبيات مغني اللبيب : 5 / 175 ، الخزانة : 2 / 433 ، اللباب : 50 ، شرح ابن يعيش : 8 / 86 . ( 2 ) - كنز العمال : 9 / ح 25373 .