غلامعلى صفايى

22

ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )

جانشين پيامبر صلّى اللّه عليه و آله در غدير خم : « يناديهم يوم الغدير نبيّهم * بخمّ و أسمع بالرسول مناديا » « 1 » و قد جاء جبريل عن أمر ربّه * بأنّك معصوم فلاتك وانيا فقال له : قم يا عليّ فإنّني * رضيتك من بعدي إماما و هاديا فمن كنت مولاه فهذا وليّه * فكونوا له أنصار صدق مواليا شاهد : در باء « بخمّ » كه به معناى ظرفيّت است ، مىباشد . تركيب شعر : « يوم الغدير » مضاف و مضاف اليه ، ظرف براى « يناديهم » و « نبيهم » فاعل آن و جار و مجرور متعلّق به فعل مقدّم و « أسمع » فعل تعجّب و « الرسول » فاعل آن و باء زائده و « مناديا » حال از « الرسول » مىباشد . معناى شعر : « ندا داد آنان را در روز غدير پيامبرشان در مكان غدير خم و - با تعجّب - به گوش همهء مردم پيامبر رسانيد در حالى كه ندا مىكرد » . السّابع : هفتمين معناى باء ، بدليّت است ، مانند باء در كلام امير المؤمنين عليه السّلام در شكايت از اصحاب خود - از جملهء عبيد اللّه بن عباس و سعيد بن نمران - كه والى يمن بودند و در هنگام حملهء بسر بن أبي أرطاة كه از كارگزاران معاويه بود از يمن گريخته و خدمت حضرت به كوفه آمدند : « أما و اللّه لوددت أنّ لي بكم ألف فارس من بني فراس بن غنم » . « 2 » شاهد : در معناى بدليّت باء « بكم » است . معناى خطبه : « بدانيد و آگاه باشيد دوست داشتم برايم بدل و عوض از شما هزار جنگجوى از قبيلهء فراس بن غنم مىبود » . قبيله بنى فراس در بين اعراب از حيث شجاعت ، مشهور بوده‌اند . و مانند قول قريط بن انيف از قبيله بنى العنبر از شعراى جاهلى در ذمّ قوم خود كه هنگام غارت شتران او توسط فردى از قبيله بنى شيبان او را يارى نكردند : لا يسألون أخاهم حين يندبهم * في النائبات على ما قال برهانا

--> ( 1 ) - الإرشاد : 94 ، الغدير : 2 / 39 ، أعيان الشيعه : 1 / 290 و 420 . ( 2 ) - نهج البلاغة : ط 25 / 89 .