غلامعلى صفايى
12
ترجمه و شرح مغني الأديب ( فارسى )
و در مسألهء « حذف و إثبات » مطرح مىشود كه بعضى از كلمات مانند همزه در بعضى از عبارات حذف مىگردند و بعضى كلمات ديگر مثل « هل » هرگز حذف نمىگردند . و در بحث تخفيف بيان مىگردد كه برخى از كلمات مانند : « إنّ و أنّ و لعلّ » بعضى از حروف آنها به جهت تخفيف حذف مىشود ، و همچنين در بحث شرايط احكام نحوى يك كلمه گفته مىشود : شرط اعمال « إذن » عبارت است از اينكه در صدر جمله بوده و زمان فعل مضارع بعد از آن ، استقبال باشد و فاصلهاى - مگر قسم و يا « لا » نافيه - بين آن دو نباشد . بايد دانست كه مراد و مقصود از « المفردات » در اين باب ، كه پيرامون معنا و حكام نحوى آن بحث مىگردد ، حروف ، و اسمهايى است كه متضمّن معناى حروف مىباشند و شباهت معنوى به آن حروف دارند ، بالأخص بحث ظروف در بين اسمهاى متضمّن معناى حرف ؛ كه به جهت كثرت استعمال و پيچيدگى احكام نحوى آنها ، بطور مشروح و مبسوط طرح مىگردد ، به همين علت « ظروف » با آنكه « الأسماء » شامل آن مىشد ، در كتاب بهطور جداگانه بيان شده است ، از باب عطف خاص بر عام مثل آيهء شريفهء : حافِظُوا عَلَى الصَّلَواتِ وَ الصَّلاةِ الْوُسْطى « البقرة / 128 » شايان ذكر است كه چه بسا اسمهايى كه اين گونه نمىباشند و متضمّن معناى حرفى نبودهاند مانند : « بجل و كلّ » و همچنين افعالى ، مثل « عسى ، خلا و ليس » و به علّت كشيده شدن حاجت و نياز به طرح احكام نحوى آنها ، در اين باب مورد بحث قرار مىگيرند ، مثلا : « بجل و خلا » به جهت شباهت لفظى با « بجل و خلا » حرفى ، و « كلّ » به علّت كثرت استعمال و احكام مختلف آن و افتقار و نياز آن به مضاف اليه از حيث معنا ، و « عسى » به علّت قرب و نزديكى معناى آن با « لعلّ » و كلمهء « ليس » به جهت اختلاف در فعل و حرف بودن آن ، در اين باب مطرح مىشوند . بنابراين بحث در اين باب ، اوّلا و بالذات پيرامون حروف و اسمهايى است كه متضمّن معناى حروفند و ثانيا و بالعرض ، دربارهء افعال و اسمهاى غير متضمّن