السيد أحمد الهاشمي ( مترجم وشارح : حسن عرفان )
362
جواهر البلاغة ( فارسى )
كأنّ الكأس فى يدها و فيها * عقيق فى عقيق فى عقيق شرابى را به من مىنوشاند و مىآشامد كه شايسته است صفت « خلوق » بر آن نهاده شود . گويا جام در دستش و در دهانش عقيقى است كه در عقيق ديگر و آن در عقيق ديگر نهاده شده باشد . توضيح واژهها : « رحيق » : شراب . « خلوق » : مادّهاى عطرآگين است . « فيها » : دهان او ، « فى » : در اينجا « فم » است نه « فى » كه از حروف جرّ است . مراد از سه اسم با معانى گوناگون جام ، دست و دهان است . و در فارسى مانند اين شعر منوچهرى : دو زلفش دو شب و دو خال مشكين * ظلام اندر ظلام اندر ظلام است نموذج بيّن ما فى الأبيات الآتية من المحسّنات اللفظية . نمونه آرايههاى لفظى را در بيتهايى كه ذكر مىشود بيان كن . 1 - عضّنا الّدهر بنا به * ليت ما حلّ بنا به « 1 » روزگار با نيشش ما را گاز گرفت ، كاش آنچه به ما رسيد به آن رسيده بود . 2 - إلى حتفى سعى قدمى * أرى قدمى أراق دمى « 2 » گام من براى مرگم تلاش كرد ، مىبينم كه گام من خونم را ريخت . 3 - لئن أخطأت فى مديحك ما أخطأت فى منعى لقد أنزلت حاجاتى * بواد غير ذى زرع « 3 » اگر من در ستودن تو اشتباه كردم تو در محروم ساختن من خطا نكردى .
--> ( 1 ) - در اين بيت ميان « بنابه » اول كه يكى از نيشهاى دندان است و ميان « بنا به » دوم كه مركب از « بنا » و « به » است جناس تام وجود دارد . ( 2 ) - در اين شعر ميان « ارى قدمى » ( به قدمم نگاه مىكنم ) و « أراق دمى » ( ريخت و هدر داد يعنى بدون ديه مرا كشت ) جناس تام وجود دارد . ( 3 ) - در سطر دوم اين شعر اقتباس از قرآن كريم است : « رَبَّنا إِنِّي أَسْكَنْتُ مِنْ ذُرِّيَّتِي بِوادٍ غَيْرِ ذِي زَرْعٍ عِنْدَ بَيْتِكَ الْمُحَرَّمِ » ( ابراهيم ، 37 ) پروردگارا ، من بعضى از فرزندانم را در سرزمين بىآب و علفى در كنار خانهاى كه حرم توست ، ساكن ساختم .