در اين مثال « تبسّم » و « قطوب » دو مشبّه است كه باهم گرد آمده و « غيث » و « برق » نيز دو مشبّه‌به است . [ توجه داشته باشيد كه در مصراع دوّم اين شعر تركيب جلوهء خاصى دارد . ] و كقوله : و ضوء الشهب فوق الليل باد * كأطراف الاسنّة فى الدروع و پرتو شهاب‌سنگ‌ها بر بلنداى شب آشكار است چونان اطراف سرنيزه‌ها كه در زره‌ها فرو رفته باشد . توجه كنيد اين شعر داراى يك تشبيه بيشتر نيست و تعدد ندارد ، و از باب تشبيه مركّب به مركّب است ؛ بنابراين تمثيل مؤلف به اين شعر براى تشبيه ملفوف غلط است . 2 - و التشبيه المفروق هو جمع كلّ مشبّه مع ما شبّه به . و تشبيه مفروق ( جداشده ) گرد آوردن هرمشبّه با مشبّه‌به است . مانند : النّشر مسك و الوجوه دنا * نيرو أطراف الأكفّ عنم « 1 » بوى دهانشان چونان مشك ، چهره‌هايشان بسان دينارها و اطراف دستشان مانند ميوهء درخت عنم است . « 2 » در اين مثال ، سه مشبّه و مشبّه‌به جداجدا و كنار هم ذكر شده است . و در فارسى مانند اين شعر مسعود سعد : زمين چو كام نهنگ و گيا چو پنجهء شير * سپهر چون دم طاووس و شب چو پرّ غراب « 3 »

--> ( 1 ) - اين شعر از مرقّش اكبر است . نام او عمر بن سعيد بن مالك يا عوف بن سعيد است . ( مترجم ) ( 2 ) - عنم بر وزن صنم يك درخت حجازى است كه ميوه‌اى سرخ‌رنگ دارد . ( مترجم ) ( 3 ) - از همين دست است شعر ابن سينا : إنّما النفس كالزجاجة و العلم * سراج و حكمة اللّه زيت فاذا أشرقت فانّك حىّ * و إذا أظلمت فانّك ميّت همانا نفس چونان شيشه ، دانش بسان چراغ ، و حكمت خداوند روغن زيتون است . پس هرگاه افروخته شود تو زنده‌اى و آنگاه كه تاريك گردد تو مرده‌اى . و مانند اين شعرهاى حافظ : زلف او دامست و خالش دانهء آن دام و من * بر اميد لانه‌اى افتاده‌ام در دام دوست يا رب آن شاه‌وش ماه‌رخ زهره‌جبين * درّ يكتاى كه و گوهر يكدانهء كيست لب تو خضر و دهان تو آب حيوانست * قد تو سرو ميان موى و بر به هيأت عاج