سخن تو : « حضر فؤاد العالم ابوه » در اين مثال ، « فؤاد » فاعل فعل تام و « ابوه » فاعل « العالم » قرار گرفته كه به فعل تام ، شباهت دارد . يعنى : صفتى است كه فاعل مىگيرد . 2 - اسمهاى نواسخ . چون اسم كان و آنچه مثل آنست و اسم انّ و نظائرش . بسان « المطر » در گفتار تو : « كان المطر غزيرا » و « انّ المطر غزير » يعنى : باران سرشار بود و حتما باران سرشار است . در مثال نخست ، واژه « المطر » اسم كان و مسند اليه است . و در مثال دوم ، اسم انّ و مسند اليه قرار گرفته . 3 - مبتدايى كه داراى خبر است . همچون واژه « العلم » در گفتار تو : « العلم نافع » در اين مثال « العلم » مسند اليه است . ( مؤلف گفت : مبتدايى كه داراى خبر است زيرا اگر مبتدا وصفى باشد كه مرفوع دارد ، خودش مسند مىشود نه مسند اليه ) . 4 - مفعول نخست « ظنّ » و آنچه نظير آنست . مثل « زيدا » در « ظننت زيدا عالما » كه اكنون مفعول و در اصل ، مسند اليه است . 5 - مفعول دوم « ارى » و مانندهايش . 6 - نايب فاعل . مانند سخن خداى برين : « وُضِعَ الْكِتابُ » « 1 » در اين آيه ، « الكتاب » نايب فاعل و مسند اليه است . ثم انّ المسند و المسند اليه يتنوعان الى أربعه اقسام : 1 - امّا ان يكونا كلمتين حقيقة كما ترى فى الامثلة السالفة . 2 - و امّا ان يكونا كلمتين حكما . نحو : « لا إله الّا اللّه ينجو قائلها من النّار » اى « توحيد الإله نجاة من النّار » . 3 - و امّا ان يكون المسند اليه كلمة حكما و المسند كلمة حقيقة . نحو : « تسمع بالمعيدىّ خير من ان تراه » اى « سماعك بالمعيدى خير من رؤيته » . 4 - و امّا بالعكس . نحو : « الأمير قرب قدومه » اى « الامير قريب قدومه » . مسند و مسند اليه چهارگونه است : 1 - يا آن دو ، دو كلمه حقيقى است به همان شكل كه در مثالهاى گذشته مىنگرى . ( العلم نافع و . . . ) 2 - يا آن دو حكما دو كلمه است ، همچو « لا إله الّا اللّه ينجو قائلها من النّار » در اين

--> ( 1 ) . زمر / 69 .