فهم ) سخنت بليغ است . و اگر برعكس كردى ( براى هوشمند ، سخن‌دراز و براى كندفهم ، سخن كوتاه آوردى ) صفت بلاغت ، از كلام تو منتفى مىگردد . 2 - و موضوعه اللفظ العربى من حيث افادته المعانى الثّوانى التّى هى الأغراض المقصودة للمتكلم من جعل الكلام مشتملا على تلك اللّطائف و الخصوصيّات الّتى بها يطابق مقتضى الحال . و موضوع علم معانى ، لفظ عربى است از اين‌رو كه معانى دومين را مىفهماند ، معانى دومين ، همان هدفهاى مورد نظر متكلم است و براى همين هدفهاست كه متكلم ، سخنش را فراگيرنده لطافتها و ويژگيهايى مىسازد كه آن را با مقتضى حال ، هماهنگ مىكند . « 1 » 3 - و فائدته : ( الف ) معرفة إعجاز القرآن الكريم من جهة ما خصّه اللّه به من جودة السّبك و حسن الوصف و براعة التراكيب و لطف الايجاز و ما اشتمل عليه من سهولة التّركيب و جزالة كلماته و عذوبه ألفاظه و سلامتها الى غير ذلك من محاسنه الّتى أقعدت العرب عن مناهضته و حارت عقولهم أمام فصاحته و بلاغته . ( ب ) و الوقوف على اسرار البلاغة و الفصاحة فى منثور كلام العرب و منظومه ، كى تحتذى حذوه و تنسج على منواله و تفرق بين جيّد الكلام و رديئه . بهرهء علم معانى ، دو چيز است : الف : شناخت اعجاز قرآن كريم از اينرو كه خداوند ، ساختارى نيكو ، نمودى زيبا ، پيوندهايى برين ، ايجازى لطيف ، تركيبى آسان ، واژه‌هايى استوار و الفاظى گوارا و سالم به

--> ( 1 ) . معانى نخستين ، چيزهايى است كه به حسب تركيب ، از لفظ فهميده مىشود . و اين ، اصل معناست با اضافه‌هايى از تنكير و تعريف . يكى از دانشمندان بلاغت ، گفته است : سخنى كه به وصف بلاغت ، آراسته مىشود با لفظش بر معناى لغوى يا عرفى يا شرعى دلالت مىكند . آنگاه مىيابى كه آن معنا دلالت ديگرى بر مقصود متكلم دارد و متكلم مىخواهد آن دلالت را اثبات يا نفى كند . پس ما الفاظى داريم و معانى نخستين و معانى دومين . معانى نخستين ، چيزهايى است كه از تركيب و الفاظ برمىآيد و در علم نحو ، « اصل المعنى » خوانده مىشود . و معانى دومين ، غرضهايى است كه سخن ، براى آن ريخته شده است . بنابراين ، مقتضاى حال ، آن معنى دومى است ؛ مانند زدودن انكار و ترديد . مثلا هنگامى كه گفتيم : « انّ زيدا قائم » معناى نخست آن ، قيام مؤكّد است و معنى دوم آن ، زدودن انكار و ترديد به وسيله تأكيد . مثالهاى ديگر نيز به همين شكل است . و آنچه بر معانى دلالت مىكند پنج چيز است : 1 - عبارت 2 - اشارت 3 - كتابت و نگاشتن 4 - عقد : بستن ، بسته شده‌ها ، گره‌ها و علامتها 5 - حال ، ( قرائن و شواهد حاليه ) .