شد « 1 » تمرين ( 1 ) لبيان المتقدّم من ركنى الجملة و متعلقات الفعل و سبب تقدّمه تمرين براى بيان آنچه از دو ركن جمله يا متعلقات فعل ، مقدّم گشته و ارائهء انگيزهء تقدّم آن . 1 - قال اللّه تعالى : فَلِلَّهِ الْآخِرَةُ وَ الْأُولى « 2 » خداى برين فرمود : براى خداست آخرت و دنيا . « للّه » خبر است و براى افادهء تخصيص و حصر ، مقدّم آمده . يعنى : آخرت و دنيا تنها براى خداست . 2 - و كتب إبن المعتزّ لأحد خلّانه : قلبى نجىّ ذكرك و لسانى خادم شكرك ابن معتزّ ، به يكى از دوستانش نگاشت : دلم همدم ياد توست و زبانم خدمتگزار سپاس تو . در اين مثال ، « قلبى » و « لسانى » مبتدا است و بر اساس قانون أصالت تقديم مبتدا ، مقدّم شده است . 3 - و قال اللّه تعالى : اللَّهُ يَبْسُطُ الرِّزْقَ لِمَنْ يَشاءُ وَ يَقْدِرُ « 3 » خداوند ، روزى هركس را كه بخواهد ، مىگستراند و روزى هركس را كه بخواهد كم مىگرداند . در اين آيهء كريمه ، « اللّه » مبتداست و بر اساس قانون ، مقدّم آمده است . 4 - كلّ حىّ و إن أقام كنوح * فى أمان من الرّدى سوف يفنى هرزنده‌اى گرچه چونان نوح ، تا مدّتى در أمان از مرگ ، زيست كند ، به زودى مىميرد . در اين شعر ، « كلّ حىّ » مبتداست و براى افادء عموم ، مقدم گشته است . 5 - أنشأ يمزّق أثوابى يؤدّبنى * أبعد شيبى يبغى عندى الأدبا او شروع كرد جامه‌هاى مرا پاره مىكند تا مرا مؤدب سازد آيا پس از پيرى ، پيش من ادب مىجويد ؟ « أبعد شيبى » ظرف است و چون جاى انكار بوده ، مقدّم گشته است . 6 - منهومان لا يشبعان : طالب علم و طالب مال . « 4 » دو آزمند هستند كه سيرى ندارند : جوينده دانش و جوينده دارايى . در اينجا « منهومان لا يشبعان » براى ايجاد شوق ، نسبت به

--> ( 1 ) . در بحث « تنبيهات » ص 174 جواهر البلاغه . ( 2 ) . نجم ، 25 . ( 3 ) . رعد ، 25 . ( 4 ) . بحار الانوار ، ج 1 ، ص 182 ، روايت 75 ، باب 1 .