1 - لكون الحديث فى مقام التكلّم كقوله عليه السّلام : أنا النّبىّ لا كذب * أنا ابن عبد المطلّب بحث چهارم معرفه‌كردن مسند اليه به وسيلهء ضمير است . مسند اليه ، براى هدفهايى ، ضمير آورده مىشود : براى اين‌كه سخن ، در موقعيّت تكلّم ايراد مىشود . ( يعنى هركس دربارهء خودش يا دربارهء خود و همگنانش سخن مىگويد ) . مانند كلام پيامبر اكرم صلّى اللّه عليه و آله : من پيامبرم و اين دروغ نيست * من پسر ، عبد المطلبم « 1 » و در فارسى مثل اين شعر حافظ : من از ديار حبيبم نه از بلاد غريب * مهيمنا برفيقان خود رسان بازم 2 - أو لكون الحديث فى مقام الخطاب كقول الشّاعر : و أنت الذّى أخلفتنى ما وعدتنى * و أشمتّ بى من كان فيك يلوم براى اين‌كه سخن ، در موقعيّت خطاب ، ارائه مىشود ( يعنى گوينده ، يك شخص ، يا گروهى را مورد خطاب قرار داده است ) مثل سخن شاعر : تويى آن‌كه به وعده‌ات به من وفا نكردى و دشمن‌شاد ساختى نسبت به من ، كسى را كه نكوهشت مىكند . در اين شعر ، « أنت » مسند اليه و ضمير خطاب است . و در فارسى مانند : تو كه در بند خويشتن باشى * عشق‌باز دروغ‌زن باشى « 2 » و مثل : تو همچو صبحى و من شمع خلوت سحرم * تبسمى كن و جان بين كه چون همى سپرم « 3 » 3 - أو لكون الحديث فى مقام الغيبة لكون المسند اليه مذكورا أو فى حكم المذكور لقرينة نحو : هو اللّه تبارك و تعالى و لا بدّ من تقدّم ذكره :

--> ( 1 ) . بحار الانوار ، ج 16 ، ص 205 ، باب 9 . و بحار الانوار ، ج 9 ، ص 140 ، باب 1 . ( 2 ) . گلستان سعدى ، باب پنجم . ( 3 ) . حافظ .