« فالحكم فيها غير معلوم » : حكم در مثال « هل سعد قام أم سعيد » معلوم نيست . « والّا لم يستفهم عنه بها » : اگر حكم معلوم بود ، از آن حكم ، به وسيله « هل » سؤال نمىشد . ( ب ) : و قبح استعمال « هل » فى تركيب هو مظنّة للعلم بحصول أصل النّسبة و هو ما يتقدّم فيه المعمول على الفعل ، نحو : هل خليلا أكرمت فتقديم المعمول على الفعل يقتضى غالبا حصول العلم للمتكلم و تكون هل لطلب حصول الحاصل و هو عبث . ب : به كار بردن « هل » در تركيبى كه آن تركيب ، اين گمان را به نظر مىآورد كه : « هل » براى به دست آوردن اصل نسبت به كار رفته است ، قبيح و ناشايست است و چنين تركيبى ، تركيبى است كه در آن معمول ، بر فعل ، مقدم شده باشد . مثل : « هل خليلا أكرمت » آيا خليل را اكرام كردى ؟ تقديم معمول ( خليلا ) غالبا اقتضا مىكند علم گوينده به اصل نسبت را با اين حال ، « هل » براى طلب آگاهى از نسبت به كار رفته ، يعنى براى طلب چيزى كه حاصل بوده است ، و اين بيهوده مىنمايد . توضيح : در مثال « هل خليلا أكرمت » « خليلا » بر عامل خويش مقدم شده است و اين تقديم ، مىفهماند : پرسش كننده ، اصل نسبت يعنى : اكرام‌كردن را مىدانسته تنها از شخص مورد اكرام ، سؤال كرده است كه آيا خليل اكرام شده ؟ ولى « هل » براى طلب آگاهى از اصل نسبت ، به كار رفته است . تنبيهات ( هشدارها ) الاوّل : هل كالسّين و سوف تخلّص المضارع للاستقبال فلا يقال : هل تصدق ؟ جوابا لمن قال احبّك الان ، بل تقول له : أتصدق ؟ و لاجل اختصاصها بالتصديق و تخليصها المضارع للاستقبال قوى إتّصالها بالفعل لفظا أو تقديرا نحو : هل يجىء أو هل علىّ يجىء ؟ اوّل : « هل » مانند « سين » و « سوف » فعل مضارع را ويژه زمان استقبال مىكند بنابراين ، اگر كسى بگويد : « احبّك الآن » يعنى : اكنون تو را دوست دارم . نمىتوان در جوابش گفت : « هل تصدق » بل ، بايد گفت : « اتصدق » ( هل تصدق يعنى : آيا آينده راست مىگويى ؟ « اتصدق » يعنى آيا اكنون راست مىگويى ؟ )