والا واجب نيست . دوم : امنيت وسلامتى ، به اين معنى كه در رفتن وبر گشتن وبودن در آن جا ، خطرى بر جان ومال وناموسش نباشد ، همچنان كه مباشرت حج بر شخص مستطيعى كه به جهت پيرى يا بيمارى يا عذر ديگرى شخصا نمىتواند به حج برود واجب نيست ولى نايب گرفتن بر أو واجب است چنان كه خواهد آمد . مسأله 13 - اگر براي حج دو راه باشد يكى مأمون وبي خطر وديگرى غير مأمون وبا خطر ، وجوب حج ساقط نمىشود بلكه واجب است از راه بي خطر برود هر چند دور باشد . مسأله 14 - اگر در شهر خود مال با اهميتى داشته باشد كه به حج رفتن موجب تلف آن شود حج بر أو واجب نخواهد بود ، وهمچنين است اگر چيزى باشد كه شرعا مانع از رفتن به حج باشد ، همچنان كه اگر حج رفتن سبب ترك واجب أهم از أو شود ، مانند تحفظ بر أهل وعيالش ودفاع از آنها ، يا آن كه حجش متوقف بر اين باشد كه فعل حرامى انجام دهد كه اجتناب از آن أهم از حج باشد ، كه در تمام اين صور حج واجب نيست . مسأله 15 - هر گاه با اين كه حجش مستلزم ترك واجب أهم يا به جا آوردن فعل حرام باشد به حج رود ، در اين صورت هر چند از جهت ترك واجب با فعل حرام معصيت كار مىشود ، ولى ظاهر اين است كه حجش مجزى از حجة الاسلام خواهد بود ، البتة اگر