محمد خزائلى
9
شرح بوستان ( فارسى )
« ابو بكر بن سعد » اتابك آن زمان ، براى پايدارى در برابر مغول آمادگى داشت ، اما ميبايست همهء افراد مردم با او همدست و همداستان باشند و همواره با وى در راه حفظ كشور ، از هيچگونه كوشش و تلاش خوددارى نورزند . وضع زمان ، اقتضاى آن داشت كه مصلحى بزرگ از افق شيراز طلوع كند و امرا و وزرا و آحاد رعيت را بسياست و تدبير مملكت و شالودههاى اخلاق فردى و جمعى آشنا سازد و بيگمان ، اين مصلح گرانقدر ، استاد سخن و مرشد اخلاق و رهبر فضيلت و عاشق لطف و صفا و پروردهء مهر و وفا « شيخ اجل سعدى شيراز » بود و دو كتاب بوستان و گلستانش رهآورديست كه بگفتهء خود استاد ازقند مصرى بسى شيرينتر است . بوستان منظومهيى است از نوع مثنوى ، در حدود پنج هزار بيت و در بحر متقارب ، مشتمل بر بيان فضايل اخلاقى و اصول سياست و تدبير مملكت و شالودههاى تحكيم و حفظ خانه و خانواده كه با صفاى صوفيانه و معرفت عارفانه آميخته و از ريا و سالوس و رذيلتها اعراض كلى داشته ، حتى اگر مدحتى گفته ، بيان حقيقت يا اعلام فضيلتى بوده است چنان كه خود فرمايد : مرا طبع ازين نوع ، خواهان نبود * سر مدحت پادشاهان نبود ولى نظم كردم بنام فلان * مگر باز گويند صاحبدلان كه سعدى كه گوى بلاغت ربود * در ايام « بو بكر بن سعد » بود سزد ، گر به دورش بنازم چنان * كه « سيد » ، به دوران نوشينروان بوستان ، شاهكاريست كه شاعر شيراز به سال ششصد و پنجاه و پنج به اتابك زمان ، ابو بكر بن سعد اهدا كرده است ، اما در واقع هديهء شيخ به جهان انسانيت تقديم شده و به همين دليل هماره برقرار و جاودانه است و اگر در ادبيات ملل جهان غورى شود ، اين نكته مسلم ميگردد كه : ادباى گيتى هيچكدام اثرى با جامعيت بوستان تاكنون به نوع بشر عرضه نداشتهاند ! بوستان آميزهيى است از عرفان و حكمت و اخلاق و دستورهاى زندگانى با عباراتى بس شيوا و رسا . نظمى است به محكمى ضابطههاى علمى و حقوقى و به روانى نثر و روشنى گفتگوهاى روزمرهء مردم . الحق آفريدن سخنى از اين دست اعجازى است كه با تأييدات سبحانى و فيوض ربانى ، مهين استاد شيراز را ميسر شده است و بس .