محمد خزائلى
29
شرح بوستان ( فارسى )
قسمت چهارم مختصرى دربارهء شروح و ترجمههايى كه بر بوستان شيخ نوشته شده است چون بوستان شيخ ، مدتها در ايران و تركيه و هند ، از كتابهاى درسى بشمار مىآمده است ، به تركى و فارسى بر آن شرحها نوشتهاند . چنان كه سرورى ( مصطفى بن شعيان متوفى بسال نهصد و شصت و نه هجرى قمرى ) و شمعى ( متوفى حدود سال هزار هجرى قمرى ) و سودى ( درگذشته در هزار هجرى قمرى ) و هوايى پرسوى ( متوفى در هزار و هفده هجرى قمرى ) بوستان را به تركى شرح كردهاند و يكچند بهار ، صاحب « بهار عجم » شرح فارسى بر بوستان نگاشته و بيشتر دربارهء نكات دستورى آن بسطى داده و آن را بهار بوستان نام نهاده است . اين شرح چندين بار به طبع رسيده و طبع چهارم آن در شهر لكنهو انجام پذيرفته است ، شرحى هم رياضعلى و قادر على به فارسى بر بوستان دارند . دو تن از استادان بزرگ ادب ايران ، يعنى ذكاء الملك محمد على فروغى و عبد العظيم قريب گرگانى كه روانشان در اعلى عليين با رضوان الهى قرين باد ، كتاب بوستان را جدا از كليات شيخ با مقدمه و تصحيح و حواشى و شرح لغات به حليهء طبع آراستهاند و مدتها دانشآموزان و دانشجويان از آنها مستفيض شدهاند . عمدهترين ترجمههاى بوستان : بوستان به زبانهاى مختلف ترجمه شده كه عمدهء آنها بدين قرار است : 1 - ترجمهء منظوم به تركى از سعد الدين مسعود بن عمر تفتازانى ( 712 - 791 يا 793 - 795 هجرى قمرى با ترجمه آلمانى توسط ك - ه - گراف - طبع 1850 ) .