محمد خزائلى
14
شرح بوستان ( فارسى )
قسمت اوّل تاريخچه حكايتپردازى بيگمان از ديرزمانى هركس كه در محاورات عادى ، شنوندگانى داشته يا نيوشندگانى را آمادهء درك سخنان خويش ميپنداشته است ، از تجربيات گذشته خود قصهها مىگفته كه برخى حاكى از واقعيات زندگانى بوده و بعضى مخلوق تخيل مينموده است . امروز هم اكثر معمران و سفرآزمودگان مىنشينند و براى مستمعان خويش ، داستانها ميسازند و حكايتها ميپردازند . بدون شك براى كودكان امروز زندگانى حيوانات مبهم و پيچيده است و هر كودكى دوست دارد بداند خانهء گنجشگان كجاست ؟ . . روبهان و گرگان در صحراها چه ميكنند ، ديد و بازديد آنها چگونه است ؟ حالت مردم ابتدايى را از جهت عقلانى بايد در ردهء احوال كودكان جستجو كرد . بدويان اعم از كودك و جوان و پير ، بزندگانى حيوانات با نظر اعجاب مينگريستند و ميان افراد همنوع و بين آحاد آنها به روابطى قائل بودند . شايد در زمانهاى بسيار دور ، پادشاهى شير بر جانوران ديگر مورد قبول بوده است و شايد مكر و دستان روباه و ضعف و تملق گربه و حمله و بىباكى گرگ را ميشناختهاند . اما هنگامى اينگونه حوادث و وقايع و داستانهاى مبتنى بر آنها از مرحلهء محاوره قدم به مرحلهء ادبيات گذاشته است كه ادبا خواستهاند ، اوضاع زمان و محيط خود را مورد انتقاد قرار دهند و چون اظهار عقيده را آزاد نمىديدند و نميتوانستند مستقيما اشخاص و جماعات را موضوع سخن سازند ، معتقدات خود را بر زبان جانوران مينهادند و هر حيوانى را