بديع الزمان فروزانفر

836

شرح مثنوى شريف ( فارسى )

گنجينه‌ى هستى آن نزد ماست وى ما جز باندازه‌ى معلوم و معين آن را فرو نمىفرستيم ) الحجر ، آيه‌ى 21 . بيان السعادة ، طبع ايران ج 1 ، ص 402 ، ج 2 ، ص 7 ، كشف اسرار معنوى در شرح ابيات مثنوى نسخه‌ى عكسى . همچنين صوفيان مىگويند كه سالك در اثناء مجاهدت چيزها بيند و بر شكل ابر و باران و ماه و آفتاب و آسمان و هر يك از آنها دليل حالتى معنوى است و نزديك اصحاب كشف صحيح است كه خداى را در اندرون آدمى ، امورى است معنوى ، مرتب جامع چنان كه در عالم شهادت ترتيب كرده است . ( اوراد الاحباب ، انتشارات دانشگاه طهران ، ص 303 ، 304 ) ممكن است مولانا بدين نكته نظر داشته باشد . اين ابيات تفسير بيت حكيم است ، حكيم در تعبيرات مولانا و حوزه‌ى پيروان و مريدانش ، ابو المجد مجدود بن آدم سنايى غزنوى است ( جع : مقدمه‌ى معارف برهان محقق ، طبع طهران ص كد ، كه . ) سنايى مىگويد : آسمانهاست در ولايت جان * كار فرماى آسمان جهان در ره روح پست و بالاهاست * كوههاى بلند و درياهاست اين دو بيت در اكثر نسخ چاپى و خطى حديقه و ديگر مثنويهاى سنايى نيامده ولى بىشك از اوست زيرا در نسخه‌ى مثنوى ( موزه‌ى قونيه ) و تمام نسخ مثنوى در سر فصل ذكر شده است ، نسخ حديقه از لحاظ عده و ترتيب ابيات با يكديگر اختلاف دارد و ظاهرا حكيم سنايى خود توفيق نظم و ترتيب اين منظومه را نيافته است ، جناب آقاى مدرس رضوى آنها را در يكى از نسخ خطى كتابخانه‌ى آستان قدس رضوى ملاحظه فرموده‌اند ولى اكنون شماره‌ى آن را به ياد نمىآورند . از مولانا تفسير ابيات را به نثر بشنويد : « همچنان حضرت مولانا قدسنا اللَّه بسره العزيز به خدمت بزرگى بدست خط مبارك خود همين كلمات را نبشته بود كه :