بديع الزمان فروزانفر

859

شرح مثنوى شريف ( فارسى )

آن را بمعنى ازل و زمان بىآغاز نيز به كار مىبرند : نماز شام قيامت به هوش باز آيد * كسى كه خورده بود مى ز بامداد الست غزليات سعدى ، ص 22 مقتبس است از آيه‌ى كريمه : وَ إِذْ أَخَذَ رَبُّكَ مِنْ بَنِي آدَمَ مِنْ ظُهُورِهِمْ ذُرِّيَّتَهُمْ وَ أَشْهَدَهُمْ عَلى أَنْفُسِهِمْ أَ لَسْتُ بِرَبِّكُمْ قالُوا بَلى شَهِدْنا أَنْ تَقُولُوا يَوْمَ الْقِيمَةِ إِنَّا كُنَّا عَنْ هذا غافِلِينَ . ( و ياد كن آن گاه كه پروردگار تو از پشت بنى آدم ذريه و فرزندان آنها را بيرون آورد و آنها را بر خود گواه گرفت و گفت آيا من پروردگار شما نيستم گفتند آرى هستى ما گواهى مىدهيم تا روز قيامت نگوييد كه ما ازين غافل و بىخبر بوديم . ) الاعراف ، آيه‌ى 172 . مطابق سى و شش روايت كه محمد بن جرير طبرى نقل كرده و اكثر آنها به عبد الله بن عباس و بعضى به عمر بن الخطاب و ابى بن كعب از صحابه منتهى مىشود ، خداوند عالم وقتى آدم را آفريد ، دست بر پشت و شانه‌ى او كشيد و نسل و ذريت آدم بر شكل مورچگان بيرون ريختند آن گاه خدا گفت آيا من پروردگار شما نيستم آنها بخدايى او اقرار كردند ، مطابق بعضى از اين روايات ، آنها كه از سوى راست آدم بيرون جهيدند سپيد فام بودند و آنها مومنان و نيك بختان‌اند و آنها كه از جانب چپ بدر آمدند سياه گونه بودند و ايشان كافران و سيه بختان‌اند ، اين امر ، بروايتى در وادى عرفات و يا وادى نعمان كه نزديك عرفات است و يا در سرزمين هند اتفاق افتاد ، تعبير : عالم در ، روز الست ، عهد الست ، پيمان الست ، ميثاق الست ، ميثاق اول - اشاره بدين روز و اين پيمان است . محققين شيعه و بعضى از اهل سنت بخصوص معتزله اين روايت را نپذيرفته‌اند بدليل آن كه با نصوص آيه سازگار نمىآيد ، در آيه‌ى شريفه « بَنِي