بديع الزمان فروزانفر

272

شرح مثنوى شريف ( فارسى )

آستانه ، ج 8 ، ص 500 ، 504 ، بيان السعادة ، طبع ايران ، ج 2 ، ص 304 . حكما و صوفيه مىگويند جنسيت علت انضمام است و مولانا جذب و كشش را حاصل و نتيجه‌ى هم جنسى مىداند و اصل جنسيت و آثار آن را در چهل و دو موضع از مثنوى مطرح ساخته كه بجاى خود درباره‌ى آن سخن خواهيم گفت و بنا بر اين اصل مىگويد كه كافران بسوى دوزخ مايل‌اند از آن جهت كه صورت اعمال زشت است و انبيا بسوى عليين مىروند زيرا بهشت صورت اعمال نيك است ، بيت اول اشاره است به قصه‌اى كه در دفتر دوم ، ب 2103 ببعد ذكر مىكند و مثل معروف : كبوتر با كبوتر باز با باز . امثال و حكم دهخدا ، طبع طهران ، در ذيل همين مثل . [ نوميد كردن وزير مريدان را از رفض خلوت ] تا به زير چرخ نارى چون حطب * من نسوزم در عنا و در عطب چرخ نارى : كره‌ى اثير و عنصر آتش كه بعقيده‌ى قدما بالاى كره‌ى هوا و فرود فلك قمر قرار دارد . عنا : رنج و مشقت . عطب : هلاك و تباهى . پهلوى عيسى نشينم بعد از اين * بر فراز آسمان چارمين مطابق روايت ابو بكر عتيق بن محمد سور آبادى ( متوفى 494 ) عيسى را به آسمان چهارم بردند ( ترجمه و قصه‌هاى قرآن ، طبع طهران ، ص 165 ) و آن مطابق است با روايت قصص الانبياء ، طبع لاهور ، ص 180 و در اشعار فارسى غالبا همين روايت مورد توجه بوده است ، مثلا ديوان سنايى ، طهران 1341 ، ص 37 ، 118 ، ديوان خاقانى ، طبع طهران 1338 ، ص 24 ، 281 ، 303 ولى بروايتى او در آسمان سوم است ( تفسير طبرى ، طبع مصر ، ج 15 ،