بديع الزمان فروزانفر

205

شرح مثنوى شريف ( فارسى )

شيخ در اصطلاح صوفيه زيرا گرسنگى كشيدن و ترك طعام ، مطابق اصول اين طايفه ، هر گاه بدستور شيخ نباشد هرگز مفيد واقع نمىشود ، حد اقل تحمل جوع سه روز است كه صوفيان آن را « سه روزه » مىنامند و بعضى پنج روز دانسته‌اند و گرسنگى يكى از اركان اصلى مجاهده است و صوفيان براى كسر شهوت و تحمل بيدارى و سهر كه آن نيز ركنى است عظيم ، جوع را لازم مىشمرده‌اند و ابو حامد غزالى ده فائده‌ى براى آن ذكر كرده است ، از ميان صوفيه سهل بن عبد اللَّه تسترى ( متوفى 283 ) بمداومت و مقاومت گرسنگى معروف بوده و آن گاه كه غذا مىخورده ضعيف و سست مىشده است ، ابو عبد الله محمد بن خفيف شيرازى ( متوفى 371 ) هم بر اين روش مىرفته و هر شب با ده دانه مويز افطار مىكرده است . در عصر ما مشهدى محمد حسن مراغه‌اى هر روز با غذايى به قدر بيست نخود ( و نه بيشتر ) روزه را مىشكست و ديگر هيچ نمىخورد و بسيار قوى و با نشاط بود . اللمع ، چاپ ليدن ، ص 417 ، رساله‌ى قشيريه ، چاپ مصر ، ص 68 - 66 ، احياء العلوم ، چاپ مصر ، ج 3 ، ص 56 5 ، كشف المحجوب ، چاپ لنينگراد ، ص 420 . توبه : باز گشت و رجوع ، باز گشت از معصيت بطاعت ، باز گشت به خدا ، توبه مركب است از علم بعقوبت گناه و خطر و آفت آن كه نتيجه‌ى آن پشيمانى و ندامت بر گذشته و فوات مطلوب است و ازين ندامت معنى ديگر بحصول مىپيوندد كه اراده و اهتمام بتدارك ما فات است و توبه ازين سه عامل ( علم بعقوبت ، ندامت ، اراده‌ى تلافى و تدارك ) بوجود مىآيد ، صوفيه ، توبه را اولين مقامات و نخستين قدم سلوك و مقدم بر خلوت و مجاهده و انواع ديگر از رياضات مىدانند . جع : اللمع ، چاپ ليدن ، ص 43 ، رساله‌ى قشيريه ، چاپ مصر ، ص 48 - 45 ، كشف المحجوب ، چاپ لنين گراد ، ص 386 - 378 ، احياء العلوم ، چاپ مصر ، ج 4 ، ص 44 - 3 . پس توبه عقد قلب است بر ترك معصيت و اقبال بر طاعت ، و دوام آن