ح - المنهج القوى ، تأليف يوسف بن احمد مولوى ، اين شرح به زبان عربى و مشتمل است بر تفسير تمامت ابيات مثنوى كه مصنّف آنها را نخست به زبان تازى سست و سخيف نقل كرده و زان پس بشرح ابيات پرداخته است . اين كتاب در سال 1230 بپايان رسيده و در سنهء 1289 در مصر چاپ شده است و ترجمه گونه‌اى است از فاتح الابيات به زبان عربى . ط - شرح دكتر محمّد كفافى استاد جامعهء قاهره و جامعهء عربى بيروت بر دفتر اوّل مثنوى به زبان عربى بهمراه ترجمهء اشعار هم بدان زبان كه شرحى مفيد و در خور تحسين است ، چاپ بيروت 1965 ميلادى . ى - شرح استاد فقيد رينولدالين نيكلسون بر مثنوى به زبان انگليسى طبع ليدن 1937 كه بىگمان دقيق‌ترين شروح مثنوى است كه بر اصول صحيح انتقادى و با ذكر مآخذ و اسناد تدوين شده و براى كشف اسرار و حلّ رموز مثنوى مرجعى قابل اعتماد است . در مواضع مشكل اين كتاب از مساعدت دوست عزيز و دانشمند خود آقاى دكتر حسين آريان پور بهره‌مند شده‌ام . اكنون فريضه است كه مراتب تشكّر و سپاس بىشائبه و درويشانهء خود را بحضور شريف جناب آقاى دكتر منوچهر اقبال مدير عامل و رئيس محترم هيأت مديرهء شركت ملّى نفت ايران كه وسيلهء اوّلين و اصيل اين تأليف بوده‌اند و همچنان شوراى محترم دانشگاه طهران كه با نشر آن در جزو سلسلهء انتشارات دانشگاه موافقت نموده‌اند تقديم دارم . دوست گرامى و دانشمند جناب آقاى ايرج افشار در ترتيب مقدّمات چاپ و نشر اين كتاب سعى بليغ مبذول داشته‌اند ، به حكم وظيفهء دوستى و انسانيّت از ايشان نيز متشكّرم . همچنين از آقاى محمّد حسين مصطفوى فارغ التحصيل رشتهء دكترى ادبيّات فارسى در دانشكدهء ادبيّات دانشگاه طهران كه قسمتى از نمونه‌هاى