تمام موجودات را در اين نشئه دنيا از جمادات و نباتات و حيوانات و افلاك ، اعمّ از عوالم علوى و عوالم سفلى به طفيل انسان ، و از پرتو وجود انسان خلق فرموده ، چنانچه در تعليقهء مبارك شيم خود ، به توسط حبيب خود ، پيغمبر محترم ، تلطّفا اين بندهء لا شىء پست را مورد عنايت قرار داده و به خلعت « وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ » « 1 » او را تكريم فرموده ، پس معلوم شد آنچه از مخلوقات غير آدمى است براى آدمى آفريده شده و آدمى براى بندگى حق خلق شده است . همچنان چه در حديث شريف معروف فرموده : كنت كنزا مخفيّا فأحببت أن أعرف فخلقت الخلق لكى أعرف ؛ « 2 » يعنى : من گنج نهانى بودم ، دوست داشتم شناخته شوم ، پس خلق نمودم خلقى را كه شناخته شوم . و دليل اينكه هر چه جز آدمى است ، طفيل وجود بشر است آن است كه ذات مقدّس حقّ ، در كلام مجيدش خلقت ساير موجودات را معلول وجود انسان قرار داده ، فرموده : هُوَ الَّذِي خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً . « 3 » و در آيه ديگر ، خلقت موجودات آسمانى و زمينى را از پرتو وجود انسان قرار داده ؛ فرموده : وَ سَخَّرَ لَكُمْ ما فِي السَّماواتِ وَ ما فِي الْأَرْضِ ، « 4 » يا اينكه زمين را فراش آدمى قرار داده ؛ و فرموده : جَعَلَ لَكُمُ الْأَرْضَ فِراشاً « 5 » يا اينكه راجع به خلقت خصوص حيوانات ، براى تغذيهء بشر از گوشت آنها يا براى پوشاك بشر ، يا براى استفاده سوارى و زينت از آنها چند آيه بيان فرموده : مثلا ؛ وَ الْأَنْعامَ خَلَقَها لَكُمْ فِيها دِفْءٌ ، وَ مَنافِعُ « 6 » يا فرموده : وَ الْخَيْلَ وَ الْبِغالَ وَ الْحَمِيرَ لِتَرْكَبُوها وَ زِينَةً « 7 » يا اينكه فرموده : وَ إِنَّ لَكُمْ فِي الْأَنْعامِ لَعِبْرَةً نُسْقِيكُمْ مِمَّا فِي بُطُونِهِ مِنْ بَيْنِ فَرْثٍ وَ دَمٍ لَبَناً خالِصاً سائِغاً لِلشَّارِبِينَ . « 8 » اين آيات ، بالصراحة دال است بر اينكه ايجاد حيوانات ، فرع وجود بشرند و از طرفى انسان هم ، براى تعيش در دار دنيا از جهت خوراك و پوشاك و غيرهما احتياج بوجود حيوانات دارد ؛ لذا ذات مقدس او به همين منظور ، براى بقاى نسل حيوانات شعور و قوّه مدركه ، كه محتاج به آن بودند ، به آنها عطا فرمود ، از قبيل شعور اشتهاى به آب و علف و

--> ( 1 ) . سورهء اسراء ( 17 ) ، آيهء 70 . ( 2 ) . بحار الانوار 84 / 198 . ( 3 ) . سورهء بقره ( 2 ) ، آيهء 29 . ( 4 ) . سورهء جاثيه ( 45 ) ، آيهء 13 . ( 5 ) . سورهء بقره ( 2 ) ، آيهء 22 . ( 6 ) . سورهء نحل ( 16 ) ، آيهء 5 . ( 7 ) . سورهء نحل ( 16 ) ، آيهء 8 . ( 8 ) . سورهء نحل ( 16 ) ، آيهء 66 .