شويم ، پس از آن در نفس ما شوقى برانگيخته شود كه باعث شود حركت دادن اعضاء و ادوات را در بجا آوردن آن كار ، تا آنكه از ما صادر شود ، و اما اراده حق تعالى نيست ، مگر علم قديم ذاتى او به آن چيز و به آنچه در آن است از مصلحت . سپس ايجاد كردن آن در زمانى كه مىباشد مصلحت در ايجاد آن در آن وقت ، پس ارادهء حق تعالى يا ايجاد كردن اوست چيز را چنان كه در اخبار وارد شده « 1 » ، يا علم او است به اصلحيت آن چيز ، هم چنان كه متكلمين گفته‌اند « 2 » . و همچنين مىگويى حق تعالى سميع و بصير است ، يعنى شنوا و بينا است و آنچه آن كمال است در ما از گوش و چشم ، آن علم ما است به مسموعات و مبصرات ، و اما بودن شنوايى و بينايى به آلت گوش و چشم با سائر شرائط آنها پس آن به جهت عجز و احتياج ما است به آلات ، و اما در خداى تعالى پس نيست مگر علم او به چيزهاى شنيدنى و ديدنى ، به غير حادث شدن صورت و آلتى و مشروط بودن وجود آن چيزها ، چه آنكه اينها صفات نقيصه است و در خدا نقص نيست . و همچنين مىگويى حق تعالى زنده است و حياة در ما صفتى است زائد بر ذات ما كه خواهش مىكند حس و حركت را ، و در حق تعالى ثابت است بر وجهى كه متضمن نقص نباشد ، پس او زنده است به ذات خود ، زيرا كه صادر مىشود از او [ كارها ، و همهء امور را مىداند ، پس ذات بسيط او قائم مقام صفات و آلات است . پس آنچه از معنى حيات كمال به حساب مىآيد مانند مدرك بودن و فعال بودن ، برى او ثابت است و آنچه نقص به شمار مىآيد ، مانند احتياج به كيفيات و آلات در او راه ندارد و از او منفى است . و همچنين مىگويى : حق تعالى متكلم است . و كلام در ما به وسيله آلات و ادوات

--> ( 1 ) ( . از امام كاظم عليه السلام وارد شده كه فرمودند : « إرادة اللَّه إحداثه لاغير ذلك ؛ لأنه لايروي و لا يهمّ و لايتفكّر » . ) ( 2 ) ( . خواجه طوسى فرموده : اراده خدا عين علم اوست به مصالح . به ) شرح تجريد ( رجوع شود . )