خيرات ، ثقيل است بر نفس ، و « ابليس » و غفلت ، مانع است از آنها ؛ و هواى نفس دعوت مىكند عبد را بر خلاف آنها ؛ و ثواب مطلوب ، از چشم غائب است ، و مرغوبات نفسانيّه حاضرند : « ديد بر دانش بوَد غالب‌فَزا * زين سبب دنيا فريبد عامه را كاين جهانى را همىبينند عين * وان جهانى را همىدانند دَين » « 22 » فعلى هذا ، منبعث نمىشود نفس بر خيرات و طاعات ، و رغبت نمىكند حقّ رغبت را در آنها مگر به رجاء قوى در رحمت الهى ، و ترغيب كامل در حسن ثواب و اجر جميل او ؛ پس رجاء ، مقوّى طاعات است . ثانى آنكه سهل شود مشقّت طاعات و شدايد بلايا و مصائب دنيا بر عبد ؛ زيرا كسى كه يافت عظم غايت و مقصود را ، سهل مىشود بر او سلوك در طريق آن ، بلكه محنت از براى او ، قسمى از لذّت است ؛ چنان‌كه بيرون‌آورندهء عسل ، به ملاحظهء حلاوت و نفع آن ، پروا ندارد از گزيدن زنبور نحل او را ، و شخص اجير ، باك ندارد از تحمّل حمل ثقيل در روز تابستان طويل به تصوّر گرفتن يك درهم در شام ، و زارع ، متحمّل مىشود حرّ و برد و شدايد و مشقّت و كدّ « 23 » بسيار را در ايّام سنه به ملاحظهء خرمن غلّات ؛ و لهذا حضرت رسول ص ترغيب مىفرمايد عباد را بر طاعات ، و ذكر مىفرمايد از براى اهل عبادات و اجتهاد ، انواع نعمت و قصور و طعام و شراب و « حلىّ و حلل » « 24 » و غلمان و حور جنّت را ، و آنچه چشمى نديده و گوشى نشنيده و به قلبى خطور نكرده ، تا سهل و آسان شود تحمّل مشقّت عبادات بر ايشان ، و برانگيخته شوند بر سلوك در طريق الهى ؛ و اين

--> ( 22 ) - « مثنوى معنوى » : دفتر سوم : 199 ( 23 ) - جهد و كوشش ( 24 ) - زيورها و جامه‌هاى نو