بر اميد » ، پس گفت : « بلكه عمل مىكنيم ما بر خوف » . و خوف ، دو خوف است ؛ خوف ثابت ، و خوف معارض ؛ پس ثابت از خوف ، ميراث مىدهد اميد را ، و معارض از خوف ، مورث مىشود خوف ثابت را . و رجاء ، دو رجاء است ؛ رجاء مقيم ، و رجاء غير مقيم ؛ پس رجاء مقيم ، باعث مىشود خوف ثابت را كه تقويت مىكند نسبت محبّت را ، و غير مقيم از رجاء ، تقويت و تصحيح مىكند اصل عجز و تقصير و حياء را . تحقيق تفصيلى بدان بتحقيق كه : خوف و رجاء ، از احوالات و مقامات سلّاك و طلّاب الهى است . و خوف ، بيم و تألّم است از مكروهات منتظره ، و رجاء ، اميد و ابتهاج است به مرغوبات مستقبله . و دنيا مزرعهء آخرت است ، كه : « الدّنيا مزرعة الآخرة » « 2 » ، و قلب ، به منزلهء ارض است ، و ايمان ، به منزلهء بذر است ، و طاعات ، جارى مجراى آب است در تربيت بذر ايمان در ارض قلب . و نموّ مىكند آنچه عبد در ارض قلب زرع نمايد در دنيا ، و حصاد « 3 » خواهد كرد در قيامت كه دار ثمرات است ؛ چنان‌كه زراعت در ارض دنيا ، موقوف است به عذوبت « 4 » ارض و بذر و ماء ؛ و همچنين زراعت در ارض قلب ، موقوف است بر تطهير قلب ، و صحّت بذر نيّت ، و ايمان ، و عذوبت ماء طاعات . و چنان‌كه زارع دنيا ، بعد از تحصيل اسباب زراعت و اتمام زرع ، متوقّع و منتظر و راجى « 5 » است حصاد

--> ( 2 ) - به منهج اوّل ، صفحهء 163 سطر 7 و صفحهء 510 سطر 7 رجوع شود : « مجموعهء ورّام » 1 : 191 ، « ارشاد القلوب » 1 : 89 ، « غوالى اللآلئ » 1 : 267 ( 3 ) - درو كردن ( 4 ) - شيرينى آب و غيره ؛ عذوبت ارض ، كنايه از شوره‌زار نبودن زمين است . ( 5 ) - اميدوار