ترجمه : فرمود حضرت صادق ص : توبه ، بند خدا و مدد عنايت اوست . و ناچار است عبد از دايم توبه كردن ، در هر حال . و هر طايفه از بندگان را توبه [ اى ] است ؛ پس توبهء پيغمبران ، از اضطراب سرّ است و توبهء اوليا ، از رنگين بودن خطورهاى قلب است و توبهء برگزيدگان ، از نفس است و توبهء خاصّ ، از مشغول بودن است به غير خدا و توبهء عوامّ ، از گناهان . و براى هركدام از ايشان ، معرفتى و علمى است در اصل توبهء خود و در پايان كار خود ؛ و شرح اين‌ها دراز مىشود . امّا توبهء عوامّ ، [ آن است ] كه بشويد باطن خود را از گناهان به آب حسرت و اقرار به گناهان خود ، هميشه ، و اعتقاد ندامت بر آنچه گذشته و ترس بر آنچه باقى مانده از عمر خود ، و خرد نپندارد گناهان خود را تا سبب شود اين پندار بر كسالت ، و گريه كند دايم و تأسّف خورد بر آنچه فوت نموده از طاعات خدا ، و حبس كند نفس خود را از شهوت‌ها ، و پناه برد به خدا كه حفظ كند او را بر وفا كردن توبهء خود و نگاهدارى از برگشتن به حال سابق ، و به رياضت اندازد نفس خود را در ميدان جهد و عبادت ، و قضا كند فوت‌شده‌ها را از واجبات ، و رد كند مظلمه‌ها را ، و كناره كند از رفيقان بد ، و بيدار دارد شب خود را و تشنه باشد در روز ، و فكر كند در آخر كار خود ، و يارى بجويد از خدا و سؤال كند از او پايدارى را در حال سرور و شدّت خود ، و ثابت باشد نزد محن و بلايا ، تا نيفتد از درجهء توبه‌كنندگان ؛ پس در اينهاست پاكيزگى از گناهان ، و افزونى در عمل ، و بلندى در درجه‌هاى خود ؛ فرموده خداوند عزّ و جلّ : « و البتّه مىداند خدا كسانى را كه راست گفتند و البتّه مىداند دروغ‌گويان را » . * * *