مثل طبيب مشفقى مداراكننده كه مىگذارد دوا را در مكانى كه نفع دهد » . تحقيق تفصيلى بدان بتحقيق كه : دار دنيا ، دار مادّه و غسق « 4 » و ظلمت و غفلت و جهل و حجاب و بعد است از حقّ تعالى ؛ چنان‌كه وارد است : « انّ اللّه تعالى خلق الخلق في ظلمة ثمّ رشّ عليهم من نوره » « 5 » ؛ و لهذا اين عالم را اسفل سافلين فرموده ، كه : لَقَدْ خَلَقْنَا الْإِنْسانَ فِي أَحْسَنِ تَقْوِيمٍ * ثُمَّ رَدَدْناهُ أَسْفَلَ سافِلِينَ « 6 » . و حقّ - جلّ و علا - در اين ظلمتكدهء دنيا ، نور علم را به واسطهء وحى و الهام بر انبياء و اولياء عليهم السّلام و به واسطهء مشاعل عقول ايشان بر امّت‌ها عطا و كرامت فرموده ، كه : عَلَّمَ الْإِنْسانَ ما لَمْ يَعْلَمْ « 7 » ، تا آنكه دانا و بصير گردند بر فناء اين دار فانى ، و بقاء دار آخرت و عمر جاودانى ، و نعماء باقى و قرب جوار سلطنت الهى ؛ و قناعت به متاع قليل دنيوى فانى در عمر قليل خود ننمايند ، و بذر علم و عمل را در مزرعهء دنيا زرع نموده ، تا به ثمرات اخرويّهء كثيرهء باقيه ، به عمر جاويد ، ملتذّ « 8 » و فايز گردند . پس منظور از ترغيب و تحريص بر تحصيل علم ، هدايت يافتن عباد است به سوى حيات و نعيم باقى ، كه : وَ إِنَّ الدَّارَ الْآخِرَةَ لَهِيَ الْحَيَوانُ « 9 » ، و نجات از مهالك دنياى فانى ، و اغترار به آنكه لهو

--> ( 4 ) - تاريكى ( پس از غروب آفتاب ) ( 5 ) - خداى تعالى خلق را در تاريكى آفريد ، آن‌گاه از نور خود بر آنان پاشيد : « كشف المحجوب » : 9 / 19 ، « جامع الاسرار » : 260 ( 515 ) و 263 ( 519 ) ، « كلمات مكنونه » : 15 و قريب به اين مضمون در : « الخصال » 1 : 188 ( 6 ) - به مجلّد اوّل ، مقدّمهء شارح ، صفحهء 6 و منهج اوّل ، صفحات 196 و 353 رجوع شود . ( 7 ) - به منهج اوّل ، صفحهء 32 و نيز همين منهج ، صفحهء 3 رجوع شود . ( 8 ) - خوشى يافته ( 9 ) - به منهج اوّل ، صفحات 375 و 427 رجوع گردد .