به قدر ضروريّات واجبه . و در مقام ضرورت در مواضع خمسه - كه حضرت فرموده - ، حلم و بردبارى پيشهء خود نمايد تا تهذيب اخلاق كرده باشد . بعد ، حضرت امام ص مىفرمايد : در مقابله و مجاور سفيه ، اعراض كن از او ، و ترك جواب سخنان ناهنجار او را كرده ، كه مىگردند مردم انصار و معين تو ؛ چنان‌كه حقّ تعالى امر فرمود رسول خود را به آن ، كه : وَ أَعْرِضْ عَنِ الْجاهِلِينَ « 34 » ؛ زيرا كه كسى كه جواب دهد سفيه را ، گويا هيمه مىگذارد بر آتش . و اگر خاموش شد و اعراض كرد ، مردم تحسين و آفرين مىنمايند او را و نصرت مىدهند او را بر آنكه با او سفاهت كرده ؛ زيرا كه مردم ، مأمورند به امر به معروف و نهى از منكر ، به خصوص نسبت به جهّال در مقابل ارباب اخلاق و احوال . پس بر اين حلم كامل ، تحمّل زحمات خلايق است با اعراض از سفاهت ايشان - كه ضدّ حلم است - به حوصله و سكوت . بعد از آن ، حضرت امام ص از قول حضرت رسول ص مثالى از براى مؤمن مىفرمايد كه : « مثل مؤمن ، مثل زمين است كه منافع خلق - تماما - از آن است و آزار و بديهاى خلق نيز بر آن است » ؛ چنان‌كه جميع ما يحتاج مردم ، از مأكولات و مشروبات و ادويه و عقاقيرات و ملبوسات و زمينها و مساكن ايشان - تمام - از ارض است ، و وطى اقدام و ضرب و لطم على الدّوام و قاذورات و كثافات ايشان نيز - تمام - بر ارض است ، و طيّبات خود را زمين به خلايق ، هميشه عطا مىنمايد و خبائث مردم را به عوض مىگيرد . پس مىبايد مؤمن خاصّ كامل نيز در معاشرت با خلق ، چنين باشد كه از اعمال صالحه و اخلاق طيّبه و علوم شافيه « 35 » و منافع وافرهء خود ، مردم را محفوظ و فايض نمايد و به عوض آن ،

--> ( 34 ) - به منهج اوّل ، صفحهء 591 و منهج حاضر ، صفحهء 211 رجوع شود . ( 35 ) - درمان‌بخش