اهل بصيرت كه زاهدين و عارفين به اويند و اهل غفلت كه طامعين و طالبين و محبّين اويند ، مثال حلوائى است كه خوش‌رنگ و بوى و طعم باشد - به حسب صورت - و مخلوط به سمّ شده باشد ؛ پس آن‌كس كه ديده است كه در اين حلوا سمّ داخل كرده‌اند ، به سبب بصارت و معرفت بر آن ، نزديكى نكند آن را و فريفتهء رنگ و بو و طعم آن نگردد ، بلكه قرب آن را حرام و زهد و ترك آن را واجب داند ؛ و كسى كه غفلت و جهل دارد بر سمّى كه در اوست - به سبب رنگ و بوى و طعم آن - فريفتهء آن حلواست و محبّت و حرص و طمع دارد در آن ، و تعجّب دارد از آنكه زاهد و تارك آن است ، بلكه زهد و ترك او را حمل بر سفاهت و حماقت او مىنمايد . اين است مثل و حال محرّمات دنيا كه مذموم و ملعون است در نزد حقّ تعالى ؛ و لهذا زهد در حرام آن ، زهد در دنياى مذمومهء ملعونه است و واجب و فريضه است و دخول در آن حرام است ؛ و زهد در آن و دخول در آن ، موقوف و مبنى بر معرفت و جهل بر آن است ؛ چنان‌كه حضرت امير المؤمنين - عليه الصّلاة و السّلام - فرمود : « انّما مثل الدّنيا مثل السّمّ ، يأكله من لا يعرفه » « 55 » . و امّا مثل حلال دنيا ، چون حلوائى است خوشرنگ و بو و طعم كه داخل كرده باشند در آن ، آب دهان و دماغ را و مخلوط كرده باشند آن را ؛ پس كسى كه ديده باشد اختلاط آن را به اين‌ها ، نفرت دارد از آن و نزديكى نكند به آن مگر در وقت ضرورت و حاجت به آن ، از روى كره و بىميلى ، و نخورد مگر به قدر ضرورت ؛ و امّا جاهل بر آن ، حالش چون حال جاهل بر سمّ ، حرص و محبّت و طمع است در آن ، و ليكن خوردنش ضرر نرساند او را ، چنان‌كه حلواى

--> ( 55 ) - مثل دنيا ( و ظاهر زيباى آن ) مثل زهر است ؛ كسى آن را مىخورد كه ( ضرر ) آن را نشناسد : « الارشاد » 1 : 296 ، « كشف اليقين » : 180 ، « ارشاد القلوب » 1 : 19 ، « بحار الانوار » 77 : 420