باطن ، و به جهت هر فرد از افراد ، به قدر قابليّت و صفاء فطرت ايشان . و هرگاه علوم و معارف حقيقيّه را به غير اهل خود آموزند ، مانند آويختن جواهر و درر است به « اعناق قرده و خنازير » « 63 » ، و ريختن نقل و نبات در توبرهء بهائم و حيوانات ؛ لهذا وصيّت و تحريص بر كتمان جواهر علوم از جهّال ، وارد است . فعلى هذا ، اقسام علوم مذكوره ، منحصر است در سه نوع ؛ اوّل : علم اكتسابى كه به تعليم و تعلّم بشرى حاصل مىشود ، و تحصيل آن به استفاضه و تواتر است ، يا به برهان و دليل عقلى ؛ و علوم شرعيّه - اعمّ از اصول دين و فروع آن - كه علم كلام و اخلاق و فقه است ، و علوم حكميّه - به جميع فنون آن - ، داخل در علم مكتسب است ، و كمالات اهل نفس و عقل است . دوم : علم موهوبى است ؛ و آن نورى است كه الهام و القاء مىفرمايد حقّ تعالى در قلب هركس كه خواهد . و هرگاه قلب به تزكيه و تصفيه ، صافى و سليم گردد ، ظاهر مىشود از آن ، نور علم ؛ زيرا كه قلوب ، مجبولند به علم ؛ و ظهور نور علم از قلب ، موقوف است بر رفع حجب غفلت از آن ، به تزكيه و تصفيه و زهد و فراغت از دنيا . و اين حديث ، دليل است بر علم موهوبى ، و طلب كردن آن ، و طريقهء تحصيل آن ؛ يافتم آن را به خطّ جناب سيّد السّند « السّيّد قطب الدّين محمّد » طاب اللّه ثراه كه نقل كرده‌اند از خطّ جناب « شيخ بهاء الدّين عاملى » عليه الرّحمة - معنعنة - از « عنوان بصرىّ » « 64 » كه بود شيخ كبيرى ، و گذشته بود از سنّ

--> ( 63 ) - گردنهاى ميمونها و خوكها ( 64 ) - در كتاب « روضات الجنّات » تأليف « سيّد محمّد باقر خوانسارى » در جلد هفتم ، ضمن ترجمهء احوال « مالك بن انس » به مطلبى كه در متن ذكر شده ، اشارتى رفته است . قديم‌ترين مأخذى كه نام اين شخص طىّ حديث فوق ، از حضرت صادق عليه السّلام آمده است ، كتاب « مشكاة الانوار » تأليف شيخ « علىّ بن حسن طبرسى » است : « مشكاة الانوار » : 562 ، « منية المريد » : 148 ، « وسائل الشّيعة » 27 : حديث 33524 ، « بحار الانوار » 1 : 224 ، « روضات الجنّات » 7 : 227 ، « مستدرك الوسائل » 11 : حديث 13054 - 14 ، 17 : حديث 21474 - 3