است كه چون اين دو صفت از خصايص حقّ تعالى مىباشد كه شريك در آن ندارد ، شبيه‌اند به دو لباس مذكوره كه از خصايص انسان است و شريكى در آن انسان از براى خود قرار ندهد ، در بيان اختصاص اين دو صفت ، مثالى به قدر افهام اهل ظاهر بيان فرموده ، كه : « كلّم النّاس على قدر عقولهم » « 8 » . و اوّل چيزى كه حقّ تعالى به آن عصيان كرده شد ، صفت كبر بود و اوّل كسى كه عصيان كرد او را به اين صفت ، « ابليس » بود ، كه : أَبى وَ اسْتَكْبَرَ وَ كانَ مِنَ الْكافِرِينَ « 9 » . پس كبر كه اعظم صفات خداوندى است ، اگر كسى به خود ببندد ، اكذب كاذبين « 10 » است و بدتر و عظيم‌ترين صفات رذيلهء اوست كه به هيچ وجه ، شايستگى آن را ندارد ، و عاصى به حقّ تعالى در اين صفت ، اعظم كافرين است ؛ لهذا كبر ، به‌منزلهء سر است از دنيا كه اعظم اعضاء صورت دنياست . و ظاهر مىشود اين صفت ، به سبب محبّت دنيا در نفس متكبّرين ، و اعظم اخلاق ذميمهء آنهاست كه به واسطهء اين صفت ، مناسبت تامّهء كامله با « ابليس » بهم رسانند و رئيسى از رؤساى « ابليس » در دنيا گردند : « اعاذنا اللّه و ايّاكم من شرّهما » « 11 » . و بايد دانست كه اقبح و اشنع « 12 » و اعظم اصناف و اقسام و افراد صفت كبر مذموم در نفس انسان ، كبرى است كه در مقابل انبياء و اوصياء و اولياء و عرفاء و علماء حقّه - على حسب مراتب طبقاتهم - باشد كه مورث هلاكت اخروى و دخول در نار است ؛ زيرا كه صفت كبر و سيادت و بزرگى اين بزرگواران ، از

--> ( 8 ) - به منهج حاضر ، صفحهء 68 سطر 12 رجوع شود . ( 9 ) - به منهج حاضر ، صفحهء 324 سطر 5 رجوع شود . ( 10 ) - دروغ‌گوترين دروغ‌گويان ( 11 ) - خدا ما و شما را از شرّ اين دو پناه دهد . ( 12 ) - شنيع ، زشت و اشنع ، زشت‌تر است .