نفسانى و دنيا نموده ، و از حقّ تعالى غافل كرده ، و ظلمت و وساوس شيطانيّه ، ظاهر و باطن او را احاطه كرده ، و « شيطان » ، متمكّن شده در باطن او ، و او را لجام كرده به لجام محبّت دنيا و هواى نفس ، و به هر طرف كه خواهد دواند ؛ لهذا صيد « شيطان » است و خود بىخبر است از آن ؛ چنان‌كه بر اهل كشف مكشوف است كه به عين قلب مىبينند كه « ابليس » بر دوش اهل غفلت نشسته ، و لجامى بر سر و دهان ايشان كرده ، و سر لجام را به دست دارد . و نيز به كشف اولياء آمده كه اهل غفلت را از عقب فرجى است چون فرج زنان ، و « ابليس » از عقب به ايشان چسبيده . و نيز « اوليا را گاهى كه از اعمال اربعهء مذكوره بازمانند و غافل شوند ، چنين حالتى - باطنا - پيدا شود كه بر ايشان در خواب و يا در مراقبه ، مكشوف گردد » « 79 » ؛ لهذا بزرگى در اين باب فرموده كه :

--> ( 79 ) - اينكه فرمود : اوليا را چنين حالتى باطنا . . . ؛ مىبايد دانست اولياء جزء كه در اين بيان ، مقصود ايشانند ، بر سه دسته تقسيم مىشوند ؛ نخست : كاملان مكمّل ، و پس از ايشان : كاملان از اولياء ، و قسم سوم : اوليائى كه به كمال مقام ولايت نرسيده‌اند . و مراد حضرت مؤلّف - قدّس سرّه - ظاهرا دستهء اخير از اولياست ؛ چه ، كاملان مكمّل ، نه تنها خود در معرض تعرّض « شيطان » واقع نمىشوند ، بلكه مريدان و حتّى دوستداران خود را نيز از شرّ او محفوظ مىدارند ؛ زيرا كه ايشان بندگان خاصّ علّام‌الغيوبند ، و حقّ تعالى دربارهء ايشان فرموده است : إِنَّ عِبادِي لَيْسَ لَكَ عَلَيْهِمْ سُلْطانٌ . . . - سورهء 15 آيهء 42 و سورهء 17 آيهء 65 - ، چنان‌كه در متن نيز بدان اشاره گرديده ، و خود حضرت « راز » در كتاب « مناسك العاشقين » در بيان عظمت شأن همين اوليا فرمايد : خدا زين كاملان ، ازبس‌كه شاد است * همه انفاسشان ، عينِ جهاد است شياطين با بنىآدم ستيزند * ولى از سهم اين شاهان گريزند « مناسك العاشقين » : 36 - 37 امّا كاملان غير مكمّل ، ايشان نيز داخل در زمرهء مخلصينند ، و شياطين را بر ايشان دستى نيست ؛ اين دو دسته در هر روزگار ، اقلّ قليلند ، به‌ويژه كاملان مكمّل كه اگر هم در يك روزگار متعدّد باشند ، ايشان را اقتدا به يك فرد كه او يگانهء روزگار خويش و واسطهء فيض ميانهء حضرت ولىّ كلّ - سلام اللّه عليه - و ما سوى است ، مىباشد . امّا اولياء غير كامل كه تنها به بعضى از اسماء و صفات حقّ اتّصاف يافته و با كامل مكمّل روزگار خويش رابطهء سلوكى نداشته باشند ، همانند كه حضرت « راز » به خطر « شيطان » نسبت به ايشان اشارتى فرموده است . و هم مىبايد دانست -