نمايد بندگان خود را كه هر ناقابل قاصر همّت ناقص ، با مقرّبان درگاه هم‌چشمى نتواند ، و مرتبهء هركس به قدر همّت و مجاهدهء او با نفس و « ابليس » معلوم گردد ، هر بىهمّت راحت‌جوى ، راه در حرم قرب او نيابد ، تا قدر مقرّبين درگاه احديّت از غير ايشان مميّز گردد . و « ابليس » نيز از حضرت عزّت ، فراستى يافته كه نزديك ارباب همّت و مجاهدت كه اهل محبّتند نيايد ؛ زيرا كه ايشان را حقّ تعالى به محبّت خود خالص فرموده و مخلصين - به فتح لام - اند ؛ چنان‌كه حقّ - جلّ و علا - حكايت از « ابليس » مىفرمايد كه : فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ * إِلَّا عِبادَكَ مِنْهُمُ الْمُخْلَصِينَ « 49 » ، و طمع مىكند در اهل ايمان و اسلام ، و وسوسه مىنمايد در صدور ايشان . و سبب عداوت او با مؤمنين آن است كه چون انسان ذو جهتين است - چنان‌كه مذكور شد - و از جهت نفس و بدن مرتبط است به او ، لهذا مىخواهد انسان را مطيع خود نمايد و داخل در حزب خود نمايد ؛ و از جهت روح و عقل كه در انسان است ، اطاعت نمىكند او را ؛ زيرا كه او ظلمت صرف است و با نور مناسبت ندارد ، لهذا عدوّ است انسان را ، و انسان نيز - به روح و عقل - عدوّ اوست ؛ پس او مجبول است بر عداوت ، و قائم است در « آناء ليل و اطراف نهار » « 50 » كه مىاندازد سهام مكايد خود را به انسان ، و ما از او غفلت داريم ؛ حتّى آنكه حضرت رسول ص مىفرمايد : « انّ الشّيطان يجري من بني آدم مجرى الدّم ؛ فضيّقوا مجاريه بالجوع و العطش » « 51 » . و نفس و هواى انسانى كه بالطّبع مايل به شهوات و لذّات حسّيّه‌اند - خواه به

--> ( 49 ) - به منهج اوّل ، صفحات 55 و 172 رجوع شود . ( 50 ) - ساعات شب و اوقات روز ( 51 ) - به منهج اوّل ، صفحهء 429 سطر 3 رجوع شود : « الرّسالة العليّة » : 71