قهر را ، كما هى ، و متمكّن است بر تخت سلطنت عالم ظهور به حكم جاعل « 7 » ظلمات و نور ، و پوشيده است لباس غوايت « 8 » خلق را در دار غرور ، كه : فَبِعِزَّتِكَ لَأُغْوِيَنَّهُمْ أَجْمَعِينَ « 9 » ، و مميّز است فى ما بين حقّ و باطل ، و فارق « 10 » است مجتهد « 11 » را از مقصّر ؛ عسس « 12 » شبگرد ليل دنياست كه دزدان سبيل الهى را به دام حيله و مكر خود گرفتار سازد ، و متاع و كالاى دين مبين را حافظ است كه دست هر بلهوس و مدّعى به آن راه نيابد ؛ اگرچه خودش از متاع دين چون عسس نسبت به متاع خلق بيگانه است ، ولى به حكم الهى عسس زمانه است ، دربان باب جلال الهى است كه آشنايان را راه دهد و بيگانگان را از باب راند و در چاه نهد . و چنان‌كه سلاطين را مير غضب و عوانان « 13 » و دربان است كه به واسطهء ايشان غضب خود را بر مقصّرين رانند و هريك را به سياست ملكى رسانند ، و نيز ايشان را وزراء و امراء و نديمان است كه به واسطهء ايشان رحمت و رأفت خود را به رعايا و مطيعين ظاهر سازند ، و هريك را به نوعى كه لايق و سزاست نوازند ، همچنين سلطان حقيقى را كه تمام سلطنت‌هاى ناقصهء فانيهء عالم كون و فساد ، نمونه و ظهورى است از سلطنت كاملهء باقيهء او ، دو صفت كلّيّهء لطف و قهر است كه بعبارة اخرى رحمت و غضب ، و جلال و جمال نامند ؛ و هريك را مظهرى است كلّى در عالم امكان كه

--> ( 7 ) - قراردهنده ( 8 ) - گمراهى ( 9 ) - به منهج اوّل ، صفحات 55 و 172 رجوع شود . ( 10 ) - جداكننده ( 11 ) - اينجا به معنى كوشش‌كننده است . ( 12 ) - پاسبان ( 13 ) - مأموران اجراى حكومت