خالق است نه در ذكر مخلوق ؛ زيرا كه در ذكر مخلوق ، آفات مذكوره و اضعاف مضاعف آنهاست ، و مورث هلاكت نفسانيّهء اخرويّه و عقاب است ؛ و علاوه بر آن ، در ذكر مخلوق ، حرمان است از فيض حضور و ياد خالق كه رأس تمام طاعات است و باعث حيات قلبيّهء اخرويّه و ثواب است . پس مشغول باش به ذكر خالق مكان « 24 » ذكر مخلوق ، تا مستفيض گردى ؛ به عوض غيبت ، عبرت حاصل آيد تو را ، و به عوض گناه ثواب ؛ زيرا كه حقّ تعالى مبدإ جود و منشإ خيرات است ، و ذكرش باعث رحمت و نور و روح و سرور است : « هرچه جز ذكر خداى احسن است * گر شكرخايى است آن جان كندن است » « 25 » بعد مىفرمايد : خوض « 26 » كردن در ذكر غايبى به آنچه در نزد حقّ تعالى مذموم است و صاحبش در آن ملامت شود ، غيبت نگويند و اگرچه كره داشته باشد صاحب آن اگر بشنود ؛ يعنى آنچه در نزد حقّ تعالى و حضرت رسول ص مذموم باشد ، و خلق صاحب آن را ملامت نمايند ؛ يعنى مشهور باشد به آن عيب و ملامت بر آن ، آن را غيبت نگويند ؛ مثل تظلّم از قاضى يا حاكم ظالمى كه رشوه گيرند از خلق ، و حكم نمايند به غير ما انزل اللّه و طريقهء عدالت ، و مثل استغاثه « 27 » بر تغيير منكرات در اهل معاصى و اخلاق ذميمه ، يا ذكر مجاهر « 28 » به فسق و شرب خمر ، كه : « من القى جلباب الحياء من وجهه فلا غيبة له » « 29 » .

--> ( 24 ) - به جاى ( 25 ) - هرچه جز عشق . . . : « مثنوى معنوى » : دفتر اوّل : 72 ( 26 ) - فرورفتن در چيزى ؛ يعنى توجّه بيش از حد به آن . ( 27 ) - طلب فريادرسى كردن ( 28 ) - آشكاركننده ؛ كسى كه بىباكانه كارهاى نابايست را اظهار كند . ( 29 ) - آن‌كس كه پردهء شرم از چهره فروافكند ، او را غيبتى نيست : « تحف العقول » : 45 ، « الاختصاص » : 242 ، « غوالى اللآلئ » 1 : 264 و 277 ، « كشف الرّيبة » : 51 ، « بحار الانوار » -