امراض اخلاق ذميمهء نفسانيّه ، كه : إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ « 57 » ، و صحّت كامله كه حيات طيّبهء قلبيّه است ، انسان را حاصل آيد ، كه : « بموت النّفس حيوة القلب » « 58 » ، و به سبب توجّه و ذكر حقّ تعالى و نجات از حجب ظلمانيّهء جهل و غفلت ، مرتقى مىشود بر مدارج اطوار قلبيّه كه انوار تجلّيات الهيّه است ، تا و اصل گردد به مقام قرب الهى . و تهذيب اخلاق به طريق مذكور كه مذهب عرفاء الهيّين است ، موقوف است به وجود طبيب حاذق معنوى ؛ چنان‌كه گفته‌اند : « الشّيخ في قومه كالنّبىّ في امّته » « 59 » : « مَگْذر از پيغمبرِ ايّامِ خويش * تكيه كم كُن بر فن و بر كامِ خويش در علاجش ، سِحرِ مطلق را ببين * در مِزاجش ، قوّتِ حق را ببين » « 60 » زيرا كه تهذيب اخلاق ، به موت ارادى است ، و موت ، به رياضت است ؛ پس كمال تهذيب اخلاق ، بدون رياضت نفسانيّه حاصل نيايد از براى اهل ايمان و طلب و ارادت ؛ چنان‌كه از حضرت صادق ع سابقا ذكر شد كه : « صاحب النّيّة يصبر على الطّاعة تصبّرا فهو افضلهما » « 61 » . بعد مىفرمايد : سوء خلق ، مفسد عمل است چنان‌كه سركه ، مفسد طعم

--> ( 57 ) - به منهج حاضر ، صفحهء 152 رجوع شود . ( 58 ) - به منهج اوّل ، صفحهء 112 سطر 11 و منهج حاضر ، صفحهء 85 سطر 10 رجوع شود : « بحار الانوار » 70 : 391 ، « مستدرك الوسائل » 11 : 12813 - 8 ( 59 ) - پير طريقت در ميان قوم خود همچون پيامبر است در ميان امّت خود : « كشف المحجوب » : 62 / 9 ، « كنز العمّال » 15 : حديث 42632 : ( الشّيخ فى اهله . . . ) ، « احاديث مثنوى » : 82 ( 60 ) - « مثنوى معنوى » : ابيات ، به ترتيب از : دفتر سوم ، صفحهء 225 ( مگسل از . . . ) و دفتر اوّل صفحهء 3 ( 61 ) - صاحب نيّت ، صبر مىكند بر طاعات ، صبركردنى ؛ پس او افضل از اين دو است : در صفحهء 196 ، سطرهاى 1 تا 6 ترجمهء كامل اين حديث آمده ، و در ذيل همان صفحه ، مآخذ آن ذكر شده است .